Zbieg egzekucji powstaje wtedy, gdy do tej samej rzeczy albo tego samego prawa majątkowego sięga jednocześnie komornik i organ administracyjny, najczęściej urząd skarbowy albo ZUS. Zgodnie z art. 773 Kodeksu postępowania cywilnego egzekucje prowadzi wtedy łącznie ten organ, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a jeżeli pierwszeństwa nie da się ustalić, ten, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie.
Dla wierzyciela to sytuacja, którą trzeba umieć rozpoznać, bo zmienia adresata korespondencji, tryb postępowania i realne szanse na odzyskanie pieniędzy.
Kiedy dochodzi do zbiegu
Zbieg nie powstaje przez sam fakt, że dłużnik ma kilku wierzycieli. Warunkiem jest sięgnięcie do tego samego składnika majątku.
Typowe sytuacje w praktyce:
- komornik zajmuje rachunek bankowy, a urząd skarbowy zajmuje ten sam rachunek na poczet zaległości podatkowych,
- komornik zajmuje wynagrodzenie za pracę, a ZUS zajmuje je na poczet zaległych składek,
- oba organy sięgają do tej samej wierzytelności dłużnika wobec jego kontrahenta.
Jeżeli komornik zajmuje rachunek, a urząd skarbowy nieruchomość, zbiegu nie ma. Każda egzekucja toczy się osobno, do innego składnika majątku.
Kto prowadzi egzekucję łącznie
Kryteria stosuje się w ściśle określonej kolejności.
- Pierwszeństwo zajęcia. Prowadzi organ, który jako pierwszy dokonał zajęcia danej rzeczy albo prawa.
- Wyższa kwota. Jeżeli nie da się ustalić, który organ był pierwszy, prowadzi ten, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie.
Zwróć uwagę na słowo „łącznie”. Wybrany organ nie prowadzi wyłącznie swojej egzekucji, tylko przejmuje prowadzenie obu, do tego konkretnego składnika majątku.
Co to oznacza w praktyce dla wierzyciela
Trzy konsekwencje, o których warto wiedzieć.
Sprawa może trafić do urzędu. Jeżeli to organ administracyjny zajął pierwszy, dalsze czynności co do tego składnika prowadzi on, a nie twój komornik. Korespondencję kierujesz tam, gdzie sprawa faktycznie się toczy.
Konkurujesz z należnościami publicznoprawnymi. Podatki i składki zajmują w kolejności zaspokojenia wyższą pozycję niż zwykłe należności wierzycieli prowadzących egzekucję. Opisaliśmy to w tekście o kolejności zaspokojenia wierzycieli.
Zbieg zwykle jest złym sygnałem. Oznacza, że dłużnik nie płaci nie tylko tobie, ale też państwu. Przy takim obrazie sytuacji szanse na pełne zaspokojenie z tego składnika majątku są niewielkie, a warto rozważyć inne kierunki, w tym odpowiedzialność osób trzecich.
Skąd wiadomo, że doszło do zbiegu
Zwykle dowiadujesz się z zawiadomienia od komornika albo bezpośrednio od organu administracyjnego. Bank lub pracodawca dłużnika, otrzymawszy dwa zajęcia tego samego składnika, informuje o tym oba organy.
Warto reagować na takie zawiadomienie, a nie odkładać go do akt. Od ustalenia, kto prowadzi egzekucję, zależy, gdzie trafiają twoje wnioski i skąd otrzymasz ewentualne wypłaty.
Zbieg egzekucji sądowych
Osobną sytuacją jest zbieg dwóch egzekucji sądowych, czyli dwóch komorników sięgających do tego samego składnika. Wtedy stosuje się odrębne zasady dotyczące przekazania sprawy jednemu komornikowi, a podział uzyskanej sumy następuje według kolejności zaspokojenia i zasady proporcjonalności w obrębie kategorii.
Z punktu widzenia wierzyciela oznacza to, że przystąpienie do egzekucji prowadzonej już przez innego wierzyciela nie daje przewagi czasowej. Dzielisz się sumą proporcjonalnie, o ile jesteście w tej samej kategorii.
Co robić, gdy pojawia się zbieg
Praktyczna kolejność działań.
- Ustal, który organ prowadzi łącznie egzekucję do danego składnika i skieruj tam dalszą korespondencję.
- Sprawdź skalę zaległości publicznoprawnych. Jeżeli są wysokie, realne szanse na zaspokojenie z tego składnika spadają.
- Poszukaj innych składników majątku, do których nie sięga organ administracyjny.
- Rozważ odpowiedzialność osób trzecich, w szczególności członków zarządu spółki kapitałowej albo wspólników spółki osobowej.
- Zweryfikuj ryzyko niewypłacalności dłużnika. Zbieg egzekucji bywa zapowiedzią wniosku o upadłość, a wtedy kolejność działań się zmienia.
Ostatni punkt jest istotny, bo ogłoszenie upadłości wstrzymuje egzekucje i przenosi dochodzenie roszczeń na drogę zgłoszenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym.
Jak ograniczyć ryzyko zbiegu
Zbiegowi nie da się zapobiec, ale można ograniczyć jego skutki.
- Reaguj wcześnie. Im szybciej po terminie płatności wszczynasz windykację, tym większa szansa, że zajmiesz majątek przed organami publicznymi.
- Sięgaj po zabezpieczenie rzeczowe. Wierzytelność zabezpieczona hipoteką albo zastawem znajduje się w wyższej kategorii niż należności podatkowe w podziale sumy.
- Monitoruj kondycję kontrahenta. Zaległości publicznoprawne bywają widoczne wcześniej niż handlowe, między innymi w rejestrach dłużników.
- Korzystaj z zabezpieczenia na etapie sądowym. Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym pozwala zająć majątek jeszcze przed prawomocnością.
Zbieg jako sygnał ostrzegawczy, nie tylko formalność
Warto potraktować zawiadomienie o zbiegu jak informację o kondycji dłużnika, a nie jak kolejne pismo w aktach. Mówi ono trzy rzeczy naraz.
Dłużnik nie płaci państwu. Zaległości podatkowe i składkowe narastają zwykle później niż handlowe, bo firmy najpierw przestają płacić dostawcom, a dopiero potem urzędom. Zbieg oznacza więc, że problem jest już na zaawansowanym etapie.
Konkurencja o ten sam majątek się zaostrza. Skoro dwa organy sięgnęły do tego samego składnika, prawdopodobnie jest to jedyny dostępny majątek dłużnika.
Zbliża się moment niewypłacalności. Przy narastających zaległościach publicznoprawnych wniosek o upadłość, złożony przez dłużnika albo przez wierzyciela, staje się realną perspektywą.
Praktyczna reakcja polega na przyspieszeniu, a nie na czekaniu. Warto od razu sprawdzić inne składniki majątku, rozważyć odpowiedzialność członków zarządu albo wspólników oraz ocenić, czy nie doszło do czynności krzywdzących wierzycieli, które można podważyć skargą pauliańską.
Najczęściej zadawane pytania
Czy zbieg wstrzymuje egzekucję
Nie. Egzekucja toczy się dalej, zmienia się natomiast organ, który prowadzi ją łącznie co do danego składnika majątku.
Czy urząd skarbowy zawsze ma pierwszeństwo
Nie w zakresie prowadzenia egzekucji, bo tu decyduje kolejność zajęcia. Pierwszeństwo należności publicznoprawnych dotyczy natomiast podziału uzyskanej sumy, gdzie podatki są w wyższej kategorii niż zwykłe należności wierzycieli.
Co, jeśli oba zajęcia nastąpiły tego samego dnia
Wtedy stosuje się kryterium kwoty, czyli prowadzi organ, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie.
Czy zbieg dotyczy całego majątku dłużnika
Nie. Dotyczy wyłącznie tej rzeczy albo tego prawa majątkowego, do którego sięgnęły oba organy. Pozostałe składniki majątku podlegają egzekucji na zasadach ogólnych.
Czy mogę wybrać, który organ ma prowadzić
Nie. Kryteria wynikają z ustawy i nie podlegają wyborowi stron. Możesz natomiast kierować egzekucję do innych składników majątku, gdzie zbiegu nie ma.
Czy zbieg wpływa na koszty
Egzekucję prowadzi jeden organ, więc nie mnożą się koszty czynności do tego samego składnika. Koszty egzekucyjne pozostają jednak pierwszą kategorią zaspokojenia i schodzą z uzyskanej sumy przed należnościami wierzycieli.
