Gdy kontrahent ogłasza upadłość, indywidualna windykacja się kończy, a egzekucje komornicze upadają z mocy prawa. Nie znaczy to jednak, że dług przepada. Żeby uczestniczyć w podziale majątku upadłego, wierzyciel musi zgłosić swoją wierzytelność syndykowi przez Krajowy Rejestr Zadłużonych, i to w krótkim terminie. Poniżej pokazujemy, kiedy i jak to zrobić, co musi zawierać zgłoszenie i którą kategorię zaspokojenia wskazać. Stan prawny na 2026 rok, według tekstu jednolitego Prawa upadłościowego z Dz.U. 2026 poz. 913.
Po co i kiedy zgłaszać wierzytelność w upadłości
Celem postępowania upadłościowego jest wspólne, w miarę możliwości równe zaspokojenie wierzycieli z majątku niewypłacalnego dłużnika. Po ogłoszeniu upadłości wierzyciel osobisty, który chce uczestniczyć w postępowaniu, powinien zgłosić wierzytelność syndykowi. To podstawowa i w praktyce jedyna droga dochodzenia należności od upadłego.
Ogłoszenie upadłości zmienia reguły gry. Egzekucja skierowana do majątku wchodzącego do masy upadłości, wszczęta przed ogłoszeniem upadłości, zawiesza się z dniem jej ogłoszenia, a po uprawomocnieniu postanowienia umarza się z mocy prawa. Po tym dniu nie można już prowadzić indywidualnej egzekucji z majątku masy. Zamiast komornika i wniosku egzekucyjnego wchodzi więc tryb zbiorowy, w którym liczy się terminowe zgłoszenie.
Zgłoszenie wierzytelności ma jeszcze jeden ważny skutek: przerywa bieg terminu przedawnienia. Termin biegnie na nowo dopiero od dnia po uprawomocnieniu się postanowienia o zakończeniu albo umorzeniu postępowania upadłościowego.
Termin: 30 dni od obwieszczenia w KRZ
Termin jest krótki i nieubłagany. Postanowienie o ogłoszeniu upadłości wzywa wierzycieli do zgłoszenia wierzytelności syndykowi w terminie 30 dni od dnia obwieszczenia postanowienia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.
Kluczowa jest podstawa liczenia tego terminu. Biegnie on od obwieszczenia w KRZ, a nie od prywatnej informacji od dłużnika, komornika czy syndyka. Dlatego wierzyciel powinien sam monitorować Krajowy Rejestr Zadłużonych i sprawdzać, czy jego kontrahent nie znalazł się w upadłości. Jak korzystać z tego rejestru, opisaliśmy w osobnym poradniku o Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Bierne czekanie na wiadomość grozi przekroczeniem terminu.
Gdzie i jak zgłosić: system KRZ do syndyka
Od 1 grudnia 2021 roku obsługa postępowań upadłościowych i restrukturyzacyjnych jest elektroniczna. Zgłoszenia wierzytelności dokonuje się syndykowi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, którym jest Krajowy Rejestr Zadłużonych. Papierowe zgłoszenie składane bezpośrednio do sądu nie jest już właściwą drogą dla większości wierzycieli.
Nie wszyscy muszą jednak zgłaszać wierzytelność. Należności pracownicze umieszcza się na liście wierzytelności z urzędu. Podobnie z urzędu na listę trafiają wierzytelności zabezpieczone rzeczowo, na przykład hipoteką, zastawem lub zastawem rejestrowym, ujawnione w księdze wieczystej lub odpowiednim rejestrze. Mimo to takim wierzycielom i tak zwykle opłaca się zgłosić wierzytelność, aby mieć pełną kontrolę nad jej wysokością i kategorią.
Co musi zawierać zgłoszenie wierzytelności
Elementy zgłoszenia określa art. 240 Prawa upadłościowego. Warto pamiętać, że wcześniejszy art. 239 został uchylony, więc to art. 240 jest aktualnym katalogiem. Prawidłowe zgłoszenie zawiera:
- dane identyfikacyjne wierzyciela, w tym firmę, siedzibę, numer KRS oraz NIP przedsiębiorcy,
- wskazanie wierzytelności wraz z należnościami ubocznymi, na przykład odsetkami,
- dowody istnienia wierzytelności, czyli faktury, umowę, potwierdzenia,
- wskazanie kategorii zaspokojenia wierzytelności,
- informację o zabezpieczeniach, takich jak hipoteka czy zastaw,
- stan ewentualnego postępowania sądowego lub administracyjnego o tę wierzytelność,
- numer rachunku bankowego wierzyciela, jeżeli go posiada.
Staranne udokumentowanie wierzytelności ma bezpośrednie znaczenie, bo to syndyk sprawdza zgłoszenie i decyduje o uznaniu długu na liście.
Którą kategorię zaspokojenia wskazać
Kolejność zaspokojenia wierzycieli reguluje art. 342 Prawa upadłościowego i to ona decyduje, ile realnie odzyskasz. Kategorie zaspokaja się po kolei, a należności dalszej kategorii dopiero po pełnym zaspokojeniu wcześniejszej.
Dla typowego wierzyciela handlowego B2B najważniejsza jest jedna informacja: zwykłe wierzytelności handlowe trafiają co do zasady do kategorii drugiej jako inne należności. W tej samej kategorii mieszczą się między innymi podatki i pozostałe składki na ubezpieczenia społeczne. Kategoria pierwsza obejmuje głównie należności pracownicze, alimentacyjne i część składek ZUS, a kategoria trzecia między innymi odsetki od należności z wyższych kategorii. Prawidłowe przypisanie własnej wierzytelności do kategorii drugiej pozwala uniknąć błędu, który mógłby obniżyć poziom zaspokojenia.
Lista wierzytelności i sprzeciw
Po upływie terminu do zgłoszeń syndyk sprawdza zgłoszone wierzytelności i sporządza listę wierzytelności, nie później niż w terminie 2 miesięcy od upływu terminu zgłaszania. O dacie złożenia listy obwieszcza się w KRZ, dlatego wierzyciel powinien nadal śledzić rejestr.
Jeżeli syndyk nie uznał Twojej wierzytelności albo uznał ją w innej wysokości, masz narzędzie obrony. Wierzyciel ma 2 tygodnie od obwieszczenia o złożeniu listy na sprzeciw co do uznania albo odmowy uznania wierzytelności. Sprzeciw musi wskazywać zaskarżoną wierzytelność, wniosek, uzasadnienie i dowody, a co do zasady można w nim powoływać tylko twierdzenia i zarzuty wskazane wcześniej w zgłoszeniu. To kolejny powód, dla którego samo zgłoszenie powinno być kompletne od początku. Sprzeciw rozpoznaje sędzia-komisarz, zwykle w terminie 2 miesięcy, a potem zatwierdza listę wierzytelności.
Co, jeśli spóźnisz się ze zgłoszeniem
Przekroczenie terminu nie wyklucza całkowicie z postępowania, ale kosztuje. Spóźnione zgłoszenie obciąża wierzyciela zryczałtowanymi kosztami wynikłymi ze spóźnienia, które wynoszą 15% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez nagród z zysku z trzeciego kwartału roku poprzedniego. Co istotne, koszt ten obciąża wierzyciela nawet wtedy, gdy opóźnienie powstało bez jego winy.
Spóźnienie ma też skutek majątkowy. Uznana z opóźnieniem wierzytelność jest uwzględniana tylko w planach podziału sporządzonych po jej uznaniu, więc nie odzyskasz nic z podziałów już dokonanych. Jeżeli zgłoszenie nastąpi dopiero po zatwierdzeniu ostatecznego planu podziału, zostaje ono bez rozpoznania i pieniądze przepadają. To najlepszy argument, by pilnować terminu i monitorować KRZ.
Wierzyciel zabezpieczony rzeczowo ma łatwiej
Wierzyciel, którego dług jest zabezpieczony hipoteką albo zastawem rejestrowym, jest w wyraźnie lepszej sytuacji. Jego wierzytelność trafia na listę z urzędu, nawet jeśli jej nie zgłosi, a zaspokojenie następuje w pierwszej kolejności z przedmiotu zabezpieczenia. To praktyczny argument, by zabezpieczać należności zawczasu, na przykład hipoteką przymusową na nieruchomości kontrahenta, jeszcze zanim pojawi się ryzyko jego upadłości. Dobrze dobrane zabezpieczenie rzeczowe potrafi przesądzić o tym, czy w ogóle coś odzyskasz.
Najczęściej zadawane pytania
W jakim terminie trzeba zgłosić wierzytelność?
W terminie 30 dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Termin liczy się od obwieszczenia w KRZ, a nie od prywatnej informacji, dlatego warto samodzielnie monitorować rejestr.
Gdzie składa się zgłoszenie wierzytelności?
Zgłoszenie składa się syndykowi przez system teleinformatyczny, którym jest Krajowy Rejestr Zadłużonych. Od 1 grudnia 2021 roku jest to droga elektroniczna, a nie papierowa.
Do której kategorii trafia zwykła faktura B2B?
Zwykłe wierzytelności handlowe trafiają co do zasady do kategorii drugiej z art. 342 Prawa upadłościowego jako inne należności. W tej samej kategorii są między innymi podatki i pozostałe składki na ubezpieczenia społeczne.
Co, jeśli syndyk nie uzna mojej wierzytelności?
Masz 2 tygodnie od obwieszczenia o złożeniu listy wierzytelności na sprzeciw co do odmowy uznania. Sprzeciw rozpoznaje sędzia-komisarz. Warto pamiętać, że sprzeciw opiera się zasadniczo na twierdzeniach wskazanych już w zgłoszeniu.
Czy spóźnione zgłoszenie coś daje?
Można je złożyć, ale obciąża ono wierzyciela zryczałtowanym kosztem w wysokości 15% przeciętnego wynagrodzenia i nie pozwala odzyskać nic z planów podziału sporządzonych wcześniej. Po zatwierdzeniu ostatecznego planu podziału zgłoszenie pozostawia się bez rozpoznania.
Czy muszę zgłaszać wierzytelność zabezpieczoną hipoteką?
Wierzytelność zabezpieczona hipoteką lub zastawem rejestrowym jest umieszczana na liście z urzędu, więc formalnie nie wymaga zgłoszenia. Mimo to zwykle warto ją zgłosić, aby zachować kontrolę nad jej wysokością i kategorią.
Nie przegap terminu, odzyskaj część długu z masy upadłości
Upadłość kontrahenta nie musi oznaczać całkowitej straty. Kluczem jest szybkie i kompletne zgłoszenie wierzytelności do syndyka przez KRZ, trafna kategoria zaspokojenia oraz pilnowanie listy wierzytelności i terminu sprzeciwu. Prowadzimy takie sprawy w ramach windykacji sądowej, a gdy trzeba, wyjaśniamy też, jak wierzyciel rozmawia z syndykiem. Jeżeli Twój kontrahent ogłosił upadłość, skontaktuj się z nami i zadbamy o terminowe zgłoszenie Twojej wierzytelności.
