Firmy transportowe tracą należności częściej niż jakakolwiek inna branża, i najczęściej nie dlatego, że zleceniodawca nie ma pieniędzy. Tracą je, bo czekają. Roszczenia z umowy przewozu rzeczy przedawniają się z upływem roku, a nie trzech lat jak zwykłe roszczenia handlowe. Ten sam roczny termin obejmuje roszczenia z umowy spedycji.
Przewoźnik, który traktuje niezapłaconą fakturę za fracht jak każdą inną i wysyła ponaglenia przez półtora roku, ma już roszczenie przedawnione.
Roczny termin i od kiedy biegnie
Zgodnie z Kodeksem cywilnym roszczenia z umowy przewozu rzeczy przedawniają się z upływem roku od dnia dostarczenia przesyłki, a w razie całkowitej utraty przesyłki albo dostarczenia jej z opóźnieniem, od dnia, w którym przesyłka miała być dostarczona.
Analogiczny roczny termin przewiduje Prawo przewozowe dla roszczeń z umowy przewozu osób i rzeczy oraz Kodeks cywilny dla roszczeń z umowy spedycji.
Uwaga na kierunek roszczenia. Termin działa w obie strony: obejmuje zarówno roszczenia zleceniodawcy wobec przewoźnika za szkodę w ładunku, jak i roszczenie przewoźnika o zapłatę przewoźnego. Dla windykacji liczy się przede wszystkim ten drugi kierunek.
Wyjątki, o których trzeba wiedzieć
Roczny termin nie jest jedyny. Prawo przewozowe przewiduje krótsze i inaczej liczone terminy w kilku sytuacjach.
- Roszczenia z tytułu zwłoki w przewozie, która nie spowodowała ubytku ani uszkodzenia przesyłki, przedawniają się z upływem dwóch miesięcy od dnia wydania przesyłki.
- Roszczenia regresowe między przewoźnikami uczestniczącymi w przewozie przedawniają się z upływem sześciu miesięcy od dnia naprawienia szkody albo od dnia wytoczenia powództwa.
Dwa miesiące to termin, który mija zanim większość firm w ogóle zdąży zamknąć miesiąc rozliczeniowy. Przy szkodach z opóźnienia reakcja musi być natychmiastowa.
Przewozy międzynarodowe
Przy przewozie drogowym towarów między państwami zastosowanie znajduje konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów, która przewiduje własne terminy i własny sposób ich liczenia, w tym dłuższy termin przy kwalifikowanej postaci winy przewoźnika.
Praktyczna konsekwencja: przy zleceniu z ładunkiem przekraczającym granicę nie zakładaj automatycznie reguł krajowych. Ustal reżim prawny zanim policzysz termin, bo pomyłka na tym etapie kosztuje całe roszczenie.
Kwestie prawa właściwego i sądu przy kontrahentach zagranicznych opisujemy w tekście o jurysdykcji i prawie właściwym.
Reklamacja i jej wpływ na bieg terminu
W przewozie obowiązuje tryb reklamacyjny, a wniesienie reklamacji wpływa na bieg przedawnienia: zawiesza go do dnia udzielenia odpowiedzi i zwrócenia załączonych dokumentów, najwyżej jednak na okres przewidziany przepisami na rozpatrzenie reklamacji.
Dla wierzyciela oznacza to dwie rzeczy. Po pierwsze, złożona reklamacja daje trochę czasu. Po drugie, nie da się nią przedłużać terminu w nieskończoność, bo zawieszenie działa tylko przez okres przewidziany na odpowiedź.
Dokumentacja, która wygrywa sprawy transportowe
W tej branży komplet dokumentów bywa ważniejszy niż w jakiejkolwiek innej, bo spór często dotyczy nie tego, czy zapłacić, tylko czy przewóz wykonano prawidłowo.
- Zlecenie transportowe z ceną, trasą, terminem i danymi stron.
- List przewozowy z podpisem odbiorcy i ewentualnymi zastrzeżeniami.
- Potwierdzenie dostawy oraz zdjęcia ładunku przy załadunku i rozładunku.
- Korespondencja o opóźnieniach i o zmianach zlecenia, najlepiej mailowa.
- Faktura wraz z dowodem wysyłki do zleceniodawcy.
- Dane kierowcy i pojazdu, przydatne przy sporze o przebieg przewozu.
Wartość dowodową korespondencji handlowej opisujemy w tekście o mailu jako dowodzie w sprawie o zapłatę.
Typowe pułapki w rozliczeniach transportowych
Potrącenie z rzekomej szkody. Zleceniodawca nie płaci frachtu, powołując się na uszkodzenie ładunku. Warto sprawdzić, czy zastrzeżenie zostało wpisane do listu przewozowego przy odbiorze, bo brak zastrzeżeń istotnie osłabia późniejsze zarzuty.
Zlecenie przyjęte przez giełdę transportową. Warunki zlecenia bywają wtedy rozproszone między regulaminem giełdy a treścią zlecenia. Zachowaj wydruk całości, bo po zamknięciu ogłoszenia dostęp znika.
Płatność „po dostarczeniu oryginałów”. Zapis powszechny i ryzykowny, bo przesuwa wymagalność. Warto zachować dowód nadania oryginałów listu przewozowego.
Łańcuch podwykonawców. Przy kilku przewoźnikach w łańcuchu ustal, z kim faktycznie masz umowę, bo od tego zależy, kogo pozywasz.
Dlaczego reagować w tygodniach, nie w miesiącach
Przy rocznym terminie standardowa sekwencja „monit po miesiącu, wezwanie po trzech, decyzja po pół roku” zjada większość dostępnego czasu, a na sąd zostaje kilka tygodni.
Rozsądny harmonogram w transporcie wygląda inaczej:
- do 7 dni po terminie: pierwszy kontakt i monit,
- do 21 dni: wezwanie do zapłaty z wyznaczeniem terminu,
- do 60 dni: decyzja o skierowaniu sprawy do windykacji albo do sądu,
- do 6 miesięcy: pozew, jeżeli sprawa nie została zamknięta polubownie.
Ta ostatnia granica daje bufor na doręczenia i braki formalne, które potrafią zająć kolejne miesiące.
Co przerywa bieg przedawnienia
Skoro czasu jest mało, warto wiedzieć, co realnie go zatrzymuje. Bieg przedawnienia przerywa wniesienie pozwu oraz uznanie roszczenia przez dłużnika.
Uznaniem bywa pisemne potwierdzenie salda, prośba o odroczenie płatności albo częściowa zapłata przypisana do konkretnej faktury. Zawezwanie do próby ugodowej biegu nie przerywa, a jedynie zawiesza go na czas postępowania pojednawczego, o czym piszemy w tekście o zawezwaniu do próby ugodowej.
Najczęściej zadawane pytania
Ile mam czasu na dochodzenie zapłaty za fracht
Co do zasady rok od dnia dostarczenia przesyłki. To znacznie krócej niż trzyletni termin właściwy dla zwykłych roszczeń handlowych, dlatego sprawy transportowe wymagają szybszej reakcji.
Czy roczny termin dotyczy też spedycji
Tak. Roszczenia z umowy spedycji przedawniają się z upływem roku, na zasadach zbliżonych do przewozu.
Co przy przewozie międzynarodowym
Zastosowanie może mieć konwencja o międzynarodowym przewozie drogowym towarów, która przewiduje własne terminy i sposób ich liczenia. Reżim prawny trzeba ustalić przed policzeniem terminu.
Czy reklamacja przedłuża termin
Zawiesza bieg przedawnienia do udzielenia odpowiedzi i zwrotu dokumentów, ale najwyżej na okres przewidziany przepisami na rozpatrzenie reklamacji. Nie jest to narzędzie do przedłużania terminu bez końca.
Zleceniodawca potrącił szkodę z mojego frachtu, co robić
Sprawdź, czy zastrzeżenia zostały wpisane do listu przewozowego przy odbiorze i czy zachowano terminy reklamacyjne. Brak zastrzeżeń przy odbiorze istotnie osłabia pozycję zleceniodawcy.
Czy roczny termin dotyczy też kar umownych ze zlecenia
Kwalifikacja zależy od tego, czy roszczenie wynika z umowy przewozu, czy ma inną podstawę. To rozróżnienie bywa sporne, dlatego przy karach umownych warto działać w terminie właściwym dla przewozu, żeby nie ryzykować.
