Gdy kontrahent B2B spóźnia się z zapłatą, wierzyciel dostaje od ustawodawcy prosty bonus. Poza odsetkami należy mu się stała rekompensata za koszty odzyskiwania należności, i to bez konieczności udowadniania, że faktycznie coś wydał na windykację. Kwota to 40, 70 albo 100 euro, w zależności od wartości długu, a roszczenia nie da się umownie wyłączyć. Poniżej wyjaśniamy, komu przysługuje, jak przeliczyć euro na złote i kiedy można jej żądać. Stan prawny na 2026 rok, według ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.
Czym jest rekompensata za koszty odzyskiwania należności
Podstawą jest art. 10 ustawy z 8 marca 2013 roku o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, dawniej zwanej ustawą o terminach zapłaty. Ustawa wdraża unijną dyrektywę o zwalczaniu opóźnień w płatnościach i ma zniechęcać dłużników do przeciągania terminów.
Rekompensata to zryczałtowany zwrot kosztów odzyskiwania należności. Wierzyciel nie musi wykazywać, że poniósł konkretne wydatki na windykację odpowiadające tej kwocie. Istotą roszczenia jest sam fakt opóźnienia, dlatego rekompensata należy się niejako automatycznie, jako rekompensata za trud odzyskiwania pieniędzy.
Dotyczy to transakcji handlowych, czyli umów o odpłatną dostawę towaru lub odpłatne świadczenie usługi zawieranych między przedsiębiorcami w związku z prowadzoną działalnością. Ustawa obejmuje przedsiębiorców, osoby wykonujące wolny zawód oraz podmioty publiczne. To narzędzie stworzone właśnie dla obrotu B2B.
Ile wynosi: 40, 70 czy 100 euro
Wysokość rekompensaty zależy od wartości świadczenia pieniężnego i jest podzielona na trzy progi:
- 40 euro, gdy wartość świadczenia nie przekracza 5000 zł,
- 70 euro, gdy wartość świadczenia jest wyższa niż 5000 zł, ale niższa niż 50 000 zł,
- 100 euro, gdy wartość świadczenia jest równa lub wyższa od 50 000 zł.
Progi liczy się od wartości danego świadczenia pieniężnego, więc przy większych fakturach rekompensata rośnie. To prosty mechanizm, który przy portfelu wielu zaległych transakcji potrafi złożyć się na realną kwotę.
Jak przeliczyć euro na złote
Rekompensatę wyraża się w euro, ale płatna jest w złotych, dlatego trzeba ją przeliczyć. Stosuje się średni kurs euro ogłoszony przez NBP ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne.
Kluczowa jest tu data wymagalności długu, a nie data zapłaty czy wystawienia faktury. Ustalając kwotę w złotych, cofasz się więc do końca miesiąca przed terminem płatności i bierzesz kurs z tego dnia. Dzięki temu wartość rekompensaty jest jednoznaczna i łatwa do wyliczenia w pozwie lub wezwaniu.
Kiedy przysługuje: bez wezwania, od dnia odsetek
Rekompensata przysługuje wierzycielowi od dnia nabycia prawa do odsetek za opóźnienie, czyli zasadniczo od dnia, w którym świadczenie stało się wymagalne, a dłużnik nie zapłacił w terminie. Warunek jest jeden: wierzyciel musi spełnić swoje świadczenie, na przykład dostarczyć towar lub wykonać usługę.
Najważniejsza praktyczna cecha to brak formalności. Rekompensata należy się bez odrębnego wezwania, więc wierzyciel nie musi wcześniej kierować osobnego pisma z żądaniem tej kwoty. Można jej dochodzić od razu razem z należnością główną i odsetkami. W praktyce ujmuje się ją po prostu w wezwaniu do zapłaty i w pozwie.
Od transakcji, nie od każdej faktury
To pytanie budzi najwięcej wątpliwości, więc warto je wyjaśnić. Rekompensata przysługuje od transakcji handlowej, a nie automatycznie od każdej faktury. Jeżeli kilka faktur dokumentuje jedną transakcję, wierzyciel nie mnoży ryczałtu przez liczbę faktur.
Jest jednak istotny wyjątek. Gdy strony ustaliły w umowie spełnianie świadczenia w częściach, czyli w ratach, uprawnienie do rekompensaty przysługuje w stosunku do każdej niezapłaconej części. Rozróżnienie między odrębnymi transakcjami a częściami jednej transakcji decyduje więc o tym, ile rekompensat można naliczyć. Przy sztucznym rozbijaniu drobnych płatności sądy mogą oceniać żądanie przez pryzmat nadużycia prawa, ale w normalnym obrocie handlowym rekompensata od każdej zaległej transakcji jest w pełni uzasadniona.
Ryczałt i zwrot kosztów ponad rekompensatę
Rekompensata to dolna, gwarantowana kwota, a nie górny limit. Jeżeli rzeczywiste koszty odzyskiwania należności przewyższyły ryczałt, wierzyciel może żądać ich zwrotu ponad 40, 70 czy 100 euro, ale tylko w uzasadnionej wysokości.
Takie dodatkowe koszty mogą obejmować na przykład uzasadnione wydatki na obsługę prawną albo na firmę windykacyjną. Dyrektywa unijna wprost wskazuje te kategorie jako przykładowe. W praktyce oznacza to, że przy trudnych sprawach wierzyciel odzyskuje nie tylko sam ryczałt, ale też realny koszt profesjonalnej windykacji polubownej, o ile potrafi go udokumentować i wykazać jego zasadność.
Nie da się jej umownie wyłączyć ani zbyć
Ustawodawca mocno chroni to roszczenie, co jest bardzo korzystne dla wierzyciela. Roszczenie o rekompensatę nie może być zbyte, więc pozostaje przy wierzycielu. Co ważniejsze, umowne wyłączenie lub ograniczenie prawa do rekompensaty jest nieważne, a zamiast takiego postanowienia stosuje się wprost przepisy ustawy.
Nieważne są także umowy i postanowienia zmierzające do obejścia ustawy. Oznacza to, że dłużnik nie uwolni się od rekompensaty, wpisując do umowy klauzulę o jej wyłączeniu. To istotna tarcza dla wierzyciela, zwłaszcza w relacjach z silniejszymi kontrahentami, którzy narzucają własne wzorce umów.
Rekompensata a odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych
Rekompensata idzie w parze z odsetkami i najlepiej dochodzić ich łącznie. Ta sama ustawa przyznaje wierzycielowi odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, które są wyższe niż zwykłe odsetki ustawowe za opóźnienie.
Ich wysokość ustala się według wzoru opartego na stopie referencyjnej NBP. Dla większości dłużników B2B jest to stopa referencyjna NBP powiększona o 10 punktów procentowych, a jedynie dla dłużników będących publicznymi podmiotami leczniczymi powiększenie wynosi 8 punktów. Konkretną stawkę ogłasza się w obwieszczeniu i obowiązuje ona w stałej wysokości przez pół roku: stopa z 1 stycznia dla pierwszego półrocza i stopa z 1 lipca dla drugiego. Więcej o naliczaniu odsetek piszemy w tekście o odsetkach ustawowych i maksymalnych. Dochodząc długu, warto łączyć trzy elementy: należność główną, te odsetki oraz rekompensatę.
Najczęściej zadawane pytania
Czy muszę udowodnić, że poniosłem koszty windykacji?
Nie. Rekompensata w wysokości 40, 70 lub 100 euro ma charakter ryczałtowy i przysługuje niezależnie od tego, czy wierzyciel poniósł realne koszty odzyskiwania należności. Dopiero dochodzenie kwot ponad ryczałt wymaga wykazania uzasadnionych kosztów.
Kiedy mogę żądać rekompensaty?
Od dnia nabycia prawa do odsetek za opóźnienie, czyli zasadniczo od dnia wymagalności świadczenia, jeżeli spełniłeś swoje świadczenie, a dłużnik nie zapłacił w terminie. Rekompensata przysługuje bez odrębnego wezwania.
Czy rekompensata należy się od każdej faktury?
Nie. Przysługuje od transakcji handlowej, a nie od każdej faktury, jeżeli kilka faktur dokumentuje jedną transakcję. Wyjątkiem jest świadczenie płatne w częściach, przy którym rekompensata należy się od każdej niezapłaconej części.
Jak przeliczyć rekompensatę na złote?
Według średniego kursu euro ogłoszonego przez NBP ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne. Liczy się data wymagalności, a nie data zapłaty.
Czy w umowie można wyłączyć rekompensatę?
Nie. Umowne wyłączenie lub ograniczenie prawa do rekompensaty jest nieważne, podobnie jak postanowienia zmierzające do obejścia ustawy. Roszczenia o rekompensatę nie można też zbyć.
Czy rekompensatę można łączyć z odsetkami?
Tak. Rekompensata jest niezależna od odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych i dochodzi się jej łącznie z należnością główną oraz tymi odsetkami.
Odzyskaj dług razem z rekompensatą i odsetkami
Rekompensata 40, 70 lub 100 euro to prosty, gwarantowany dodatek do każdej zaległej transakcji B2B, którego dłużnik nie może umownie wyłączyć. Warto naliczać ją konsekwentnie, łącznie z odsetkami za opóźnienie i kosztami windykacji przewyższającymi ryczałt. Jeżeli Twoi kontrahenci spóźniają się z zapłatą, skontaktuj się z nami. Zadbamy o pełne rozliczenie należności, od kwoty głównej przez odsetki po rekompensatę, i poprowadzimy odzyskanie długu od wezwania aż po egzekucję.
