TL;DR. Odsetki ustawowe to ustawowo określona stopa odsetek, którą wierzyciel może liczyć od pieniędzy przeterminowanych, bez konieczności umownego ustalenia. W 2026 roku obowiązują cztery podstawowe rodzaje stawek: odsetki ustawowe (stopa NBP plus 3,5 procent rocznie), odsetki ustawowe za opóźnienie (NBP plus 5,5 procent), odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych (NBP plus 10 procent, ważne dla B2B), odsetki maksymalne (dwukrotność stawki ustawowej, górny limit dla odsetek umownych). Wierzyciel B2B przeważnie sięga po stawkę transakcji handlowych, najwyższą. Odsetki naliczasz automatycznie od dnia następującego po terminie zapłaty, bez konieczności wezwania. Klauzula umowna nie może przewyższać odsetek maksymalnych pod sankcją nieważności w nadwyżce.
Czym są odsetki ustawowe i dlaczego wierzyciel powinien je znać
Odsetki to wynagrodzenie za korzystanie z cudzych pieniędzy w czasie. Z perspektywy wierzyciela odsetki to dwa różne instrumenty:
Odsetki kapitałowe (klasyczne). Wynagrodzenie za sam fakt udostępnienia pieniędzy. Klasycznie w pożyczce: pożyczasz 100 000 zł, klient płaci za korzystanie z tych pieniędzy stopę X procent rocznie.
Odsetki za opóźnienie. Rekompensata za zwłokę w zapłacie. Klasycznie w fakturze handlowej: dostawca dostarczył towar, klient miał zapłacić w terminie, nie zapłacił, więc dostawca liczy odsetki za każdy dzień opóźnienia.
W codziennej praktyce windykacyjnej B2B niemal zawsze chodzi o odsetki za opóźnienie, bo to one rekompensują koszty zatorów płatniczych.
Polski Kodeks cywilny i ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (UONP) określają cztery różne stopy odsetek, dla różnych przypadków. Każda z nich ma swoje zastosowanie.
Cztery rodzaje odsetek w 2026 roku
1. Odsetki ustawowe (kapitałowe, art. 359 KC)
Stosujemy gdy strony umownie zastrzegły odsetki, ale nie określiły ich wysokości. Wtedy obowiązują odsetki ustawowe.
Stawka 2026: stopa referencyjna NBP + 3,5 punktu procentowego rocznie.
W praktyce stopa referencyjna NBP w 2026 roku oscyluje wokół 5,75 procent, więc odsetki ustawowe wynoszą około 9,25 procent rocznie.
Kiedy stosowane: głównie pożyczki, depozyty, sytuacje gdzie strony chciały odsetek ale zapomniały podać stopy. Rzadko ma znaczenie w B2B.
2. Odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 481 § 2 KC)
Stawka standardowa za zwłokę, gdy nie zachodzi przypadek transakcji handlowej.
Stawka 2026: stopa NBP + 5,5 punktu procentowego rocznie. Czyli około 11,25 procent.
Kiedy stosowane: w stosunkach pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą, między osobami fizycznymi, w sprawach niegospodarczych. Dla wierzyciela B2B mało relevantne.
3. Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych (UONP)
To jest stawka dla B2B i przedsiębiorcy z podmiotem publicznym. Najważniejsza dla wierzyciela.
Stawka 2026: stopa NBP + 10 punktów procentowych rocznie (art. 4 pkt 3 UONP). Czyli około 15,75 procent.
Kiedy stosowane: każda transakcja handlowa, czyli umowa odpłatna pomiędzy przedsiębiorcami lub między przedsiębiorcą a podmiotem publicznym, której przedmiotem jest dostawa towaru lub świadczenie usługi.
Praktyczny przykład: dostarczasz towar firmie X na 100 000 zł netto z terminem 30 dni. Po terminie nie ma zapłaty. Od 31. dnia liczysz odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, czyli około 15,75 procent rocznie.
4. Odsetki maksymalne (górny limit)
To nie jest “rodzaj odsetek” w sensie typu, tylko limit dla odsetek umownych. Jeśli strony w umowie ustalą wyższą stopę, nadwyżka jest nieważna z mocy prawa (art. 359 § 2¹ KC).
Stawka maksymalna 2026: dwukrotność odsetek ustawowych (kapitałowych), czyli 2 × (NBP + 3,5 punktu). Około 18,5 procent rocznie.
Maksymalne odsetki za opóźnienie: dwukrotność odsetek ustawowych za opóźnienie (art. 481 § 2¹ KC). Czyli 2 × (NBP + 5,5 punktu), około 22,5 procent rocznie.
Kiedy stosowane: zawsze gdy strony umownie zastrzegają wyższą stopę. Klauzula umowna wyższa niż maksymalna obowiązuje do limitu maksymalnego, nadwyżka jest bezskuteczna.
Tabela stawek 2026 (orientacyjnie)
| Rodzaj | Stopa | Zastosowanie | |—|—|—| | Odsetki ustawowe kapitałowe | NBP + 3,5% = ok. 9,25% | Pożyczki bez stawki | | Odsetki ustawowe za opóźnienie | NBP + 5,5% = ok. 11,25% | B2C, niegospodarcze | | Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych | NBP + 10% = ok. 15,75% | B2B + podmiot publiczny | | Odsetki maksymalne (klasyczne) | 2 × ustawowe = ok. 18,5% | Limit dla odsetek umownych | | Odsetki maksymalne za opóźnienie | 2 × ustawowe za opóźnienie = ok. 22,5% | Limit dla umownych za opóźnienie |
Stopa NBP jest zmienna. Aktualne wartości publikowane na stronie NBP i w komunikatach Ministerstwa Finansów. Stawki podawane powyżej są orientacyjne dla stopy NBP około 5,75 procent.
Jak liczyć odsetki: trzy praktyczne przykłady
Przykład 1: Niezapłacona faktura B2B 80 000 zł, opóźnienie 90 dni.
Stopa: 15,75 procent rocznie (transakcje handlowe).
Wzór: kwota × stopa × dni / 365
Liczenie: 80 000 × 0,1575 × 90 / 365 = 3 105 zł odsetek.
Plus rekompensata 100 EUR (kwota powyżej 50 000 zł) = około 470 zł.
Łącznie dochodzisz: 80 000 + 3 105 + 470 = 83 575 zł.
Przykład 2: Pożyczka 50 000 zł między spółkami, opóźnienie 6 miesięcy, brak klauzuli odsetkowej.
Stopa: 11,25 procent (ustawowe za opóźnienie, bo zwykła umowa nie B2B handlowa w rozumieniu UONP, choć granica jest dyskusyjna).
Liczenie: 50 000 × 0,1125 × 182 / 365 = 2 803 zł odsetek za 6 miesięcy.
Przykład 3: Umowa kredytu z odsetkami 30 procent rocznie.
Stopa umowna: 30 procent. Maksymalne za opóźnienie: 22,5 procent. Klauzula umowna przewyższa, więc wierzyciel może żądać tylko do 22,5 procent. Nadwyżka jest bezskuteczna.
W praktyce kalkulatory online (kalkulator NBP, kalkulator Min. Fin.) liczą odsetki dla różnych okresów i stóp, ale wzór ręczny jest prosty.
Klauzule umowne i odsetki kontraktowe
Strony mogą w umowie zastrzec inną stopę odsetek niż ustawową. Trzy warianty:
Wariant 1: Stopa stała (np. 12 procent rocznie). Działa, dopóki nie przewyższa odsetek maksymalnych. Pułap 22,5 procent za opóźnienie (2026), 18,5 procent kapitałowych.
Wariant 2: Stopa zmienna (np. WIBOR + marża). Działa, dopóki w żadnym momencie nie przewyższa maksymalnych. Wymaga precyzyjnego określenia jaką stopą referencyjną się posługujemy i jak częstotliwie aktualizujemy.
Wariant 3: Tabela odsetek progresywnych. Np. 0-30 dni opóźnienia → 10 procent, 30-90 dni → 15 procent, powyżej 90 → 20 procent. Wymaga dokładnego sformułowania w umowie i pamiętania o limitach maksymalnych.
Co się dzieje, gdy klauzula przewyższa maksymalne odsetki? Zgodnie z art. 359 § 2¹ KC strony są zobowiązane do odsetek tylko do wysokości maksymalnej. Reszta jest bezskuteczna z mocy prawa, bez konieczności orzeczenia sądu.
Praktyczna porada: w klauzulach umownych warto wpisywać “odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych albo wyższe, do wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie”. Taka klauzula automatycznie korzysta z maksymalnej dopuszczalnej stawki w razie skrajnych potrzeb.
Odsetki przy braku terminu zapłaty w umowie
Często umowa nie precyzuje terminu. Dwie reguły:
Reguła Kodeksu cywilnego (art. 455 KC): zobowiązanie bez terminu staje się wymagalne bezzwłocznie po wezwaniu do zapłaty. Od momentu doręczenia wezwania liczysz odsetki za opóźnienie.
Reguła UONP (transakcje handlowe): jeśli umowa nie określa terminu, obowiązuje termin 30 dni od dnia doręczenia faktury lub od dnia spełnienia świadczenia (art. 5-7 UONP). Po tym terminie odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych.
W praktyce gospodarczej zawsze wystawiasz fakturę z terminem zapłaty. Jeśli faktura nie wskazuje terminu, ustawowo to 30 dni od doręczenia.
Naliczanie odsetek w postępowaniu sądowym
Gdy idziesz do sądu o zapłatę, w pozwie wskazujesz:
Kwotę główną (np. 80 000 zł).
Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych od dnia wymagalności (np. od 31. dnia po wystawieniu faktury) do dnia zapłaty.
Sąd zasądza odsetki do dnia faktycznej zapłaty, więc jeśli dłużnik zapłaci dopiero po roku od wyroku, do tej daty narosły odsetki też idą.
W praktyce na nakazie zapłaty piszemy: “kwota 80 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych od dnia 31.10.2025 do dnia zapłaty plus 470 zł rekompensaty plus koszty postępowania”.
W EPU sąd standardowo wstawia formułę odsetkową z pozwu. Detale procedury w sekcji windykacja sądowa.
Pułapki praktyczne dla wierzyciela
Pułapka 1: Pomijanie odsetek w wezwaniach. Wielu wierzycieli wysyła wezwanie z samą kwotą faktury. Tymczasem odsetki narastają każdego dnia. Po roku od terminu, na 100 000 zł długu mamy około 15 750 zł odsetek. To istotne pieniądze, których nie warto rezygnować.
Pułapka 2: Mieszanie stawek. Liczenie odsetek B2C dla transakcji B2B (zaniżenie odsetek o około 4,5 punktu procentowego rocznie). Albo odwrotnie. Zawsze sprawdzaj, czy transakcja kwalifikuje się jako “transakcja handlowa” w rozumieniu UONP.
Pułapka 3: Klauzule kontraktowe przewyższające maksymalne. Jeśli w umowie zastrzegłeś 30 procent rocznie i zostałeś pozwany przez konsumenta z powództwem o uznanie klauzuli za bezskuteczną, możesz przegrać i stracić część odsetek. Trzymaj się limitów ustawowych albo blisko.
Pułapka 4: Brak naliczania odsetek za okres windykacji polubownej. Niektórzy windykatorzy “zapominają” doliczyć odsetki za miesiące monitorowania klienta. Tymczasem każdy dzień opóźnienia liczy się tak samo, niezależnie od tego, czy sprawa jest u Ciebie, w windykacji, w sądzie czy u komornika.
Pułapka 5: Pomijanie odsetek od kwoty częściowo spłaconej. Klient zapłacił 30 000 zł z 80 000 zł. Od pozostałych 50 000 zł odsetki nadal lecą. Rozliczasz wpłaty proporcjonalnie (najpierw zaliczają się na koszty, potem na odsetki, potem na kwotę główną) zgodnie z art. 451 § 1 KC.
Odsetki a podatek VAT
Praktyczna ciekawostka: odsetki za opóźnienie nie podlegają VAT. Są traktowane jako odszkodowanie ustawowe, nie zapłata za usługę. Nie wystawiasz osobnej faktury VAT od odsetek, jednak naliczasz je w pozwie albo nocie odsetkowej (bez VAT).
Z drugiej strony rekompensata 40/70/100 EUR też nie podlega VAT, z analogicznych powodów.
Praktyczne scenariusze
Scenariusz 1: Klient zalega 4 miesiące z fakturą 60 000 zł. Odsetki: 60 000 × 0,1575 × 120 / 365 = 3 105 zł. Plus rekompensata 100 EUR (≈470 zł). W wezwaniu dochodzisz: 60 000 + 3 105 + 470 = 63 575 zł.
Scenariusz 2: Wieloletni dług 250 000 zł, opóźnienie 3 lata. Odsetki: 250 000 × 0,1575 × 1095 / 365 = 118 125 zł. Plus rekompensata. Po 3 latach odsetki to prawie 50 procent kwoty głównej.
Scenariusz 3: Klient zapłacił 70 procent długu po roku, reszta po dwóch latach. Odsetki liczone proporcjonalnie: pierwsza częściowa spłata zalicza się najpierw na narosłe odsetki i koszty, dopiero reszta na kwotę główną. Konkretne wyliczenia zależą od pełnomocnika.
FAQ: najczęstsze pytania
Czy mogę dochodzić odsetek bez wezwania do zapłaty? Tak, jeśli umowa albo faktura określa termin płatności. Odsetki biegną automatycznie od dnia następującego po terminie, bez konieczności wezwania. Wezwanie jest wymagane tylko gdy termin nie został umownie ustalony (art. 455 KC).
Czy mogę naliczać odsetki od odsetek? Co do zasady nie (anatocyzm zakazany przez art. 482 KC). Wyjątek: po pozwie sądowym albo po umownym uzgodnieniu, ale i wtedy z istotnymi ograniczeniami. W praktyce gospodarczej nie liczysz odsetek od odsetek.
Co jeśli klient zapłacił po pozwie ale przed wyrokiem? Wycofujesz pozew (lub modyfikujesz na żądanie zwrotu kosztów). Odsetki narosłe do dnia zapłaty są należne. Klient płaci kwotę główną + odsetki + koszty postępowania.
Czy odsetki ustawowe zmieniają się w trakcie sprawy? Tak, jeśli zmienia się stopa NBP. Dla okresu A obowiązuje stopa A + dodatek, dla okresu B stopa B + dodatek. Trzeba liczyć “kawałkami”, co praktycznie robi się przez kalkulator z bieżącymi stopami.
Czy mogę doliczyć rekompensatę 40 EUR jeśli klient zapłacił tylko 1 dzień po terminie? Tak. Rekompensata należy się za sam fakt opóźnienia, niezależnie od jego długości (art. 10 UONP). Plus odsetki za ten 1 dzień.
Co dalej: dochodzenie odsetek w pakiecie z windykacją
W każdej sprawie z odsetkami nasze podejście jest jednakowe: w wezwaniu do zapłaty wstawiamy aktualną kwotę długu + naliczone odsetki + rekompensatę 40/70/100 EUR. Klient widzi pełny obraz finansowy. Często samo zobaczenie 18-20 procent dodatkowej kwoty mobilizuje do polubownego rozliczenia.
W razie braku reakcji wnosimy do sądu z pełnym żądaniem: kwota główna + odsetki do dnia zapłaty + rekompensata + koszty. Sąd zasądza wszystko jednym wyrokiem.
Rozliczamy się sukcesowo, prowizja od odzyskanej kwoty (w tym od odsetek i rekompensaty). Obsługujemy klientów z całej Polski, w tym intensywnie Lublin i Wrocław. Zadzwoń pod 536 396 199 albo opisz sprawę przez formularz kontaktowy: kogo dotyczy, jakie kwoty, ile dni opóźnienia. Oddzwonimy w 24 godziny z propozycją.
