Europejski nakaz zapłaty to jednolita procedura sądowa, która pozwala wierzycielowi uzyskać tytuł wykonalny wobec dłużnika z innego państwa Unii Europejskiej, a następnie egzekwować go tam bez żadnej dodatkowej procedury uznania. Postępowanie opiera się na standardowych formularzach, sąd ma wydać nakaz w ciągu 30 dni, a dłużnik ma 30 dni na sprzeciw. Podstawą jest rozporządzenie (WE) nr 1896/2006, obowiązujące w brzmieniu nadanym rozporządzeniem (UE) 2015/2421 od 14 lipca 2017 roku.
Dla firmy, która sprzedała towar do Niemiec, Czech czy Hiszpanii i nie dostała zapłaty, jest to najkrótsza droga sądowa. Nie trzeba pozywać w obcym języku przed obcym sądem ani przechodzić przez procedurę stwierdzania wykonalności w kraju dłużnika.
Czym jest europejski nakaz zapłaty
To postępowanie stworzone wyłącznie dla roszczeń pieniężnych, które wierzyciel uważa za bezsporne. Sąd nie bada dowodów tak jak w zwykłym procesie. Ocenia wniosek na podstawie tego, co wpisałeś w formularzu, i jeśli roszczenie wygląda na zasadne, wydaje nakaz.
Kluczowa różnica wobec zwykłego pozwu polega na tym, że nakaz wydany w Polsce jest wykonalny w każdym innym państwie członkowskim bez potrzeby stwierdzania wykonalności przez tamtejszy sąd. Znika najbardziej czasochłonny etap dochodzenia należności zagranicznych.
Kiedy możesz skorzystać z europejskiego nakazu zapłaty
Muszą być spełnione trzy warunki jednocześnie.
- Roszczenie jest pieniężne, wymagalne i określone co do kwoty.
- Sprawa ma charakter cywilny lub handlowy.
- Sprawa jest transgraniczna, czyli co najmniej jedna ze stron ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w państwie członkowskim innym niż państwo sądu rozpoznającego sprawę.
Ostatni warunek bywa mylnie rozumiany. Nie chodzi o to, gdzie powstał dług, tylko gdzie znajdują się strony wobec sądu. Jeśli polska spółka pozywa spółkę niemiecką przed polskim sądem, warunek jest spełniony.
Jakich spraw procedura nie obejmuje
Rozporządzenie wyłącza kilka kategorii i warto sprawdzić je przed złożeniem pozwu, bo sąd odrzuci wniosek bez rozpoznania meritum.
- Sprawy majątkowe wynikające ze stosunków małżeńskich, testamentów i dziedziczenia.
- Postępowania upadłościowe i likwidacyjne oraz sprawy z nimi związane.
- Ubezpieczenia społeczne.
- Roszczenia z zobowiązań pozaumownych, chyba że strony zawarły w tej sprawie ugodę albo dłużnik uznał dług.
Poza wyłączeniami zostaje cały obszar, który interesuje przedsiębiorcę: niezapłacone faktury, umowy sprzedaży, umowy o dzieło, najem, usługi. To właśnie tam procedura sprawdza się najlepiej.
Dania pozostaje poza systemem
Dania nie uczestniczy w rozporządzeniu na podstawie protokołu o stanowisku Danii załączonego do traktatów, więc nie jest nim związana i go nie stosuje. Wobec duńskiego kontrahenta europejski nakaz zapłaty nie zadziała i trzeba szukać innej drogi. Wszystkie pozostałe państwa członkowskie procedurę stosują.
Formularz A, czyli pozew
Postępowanie zaczyna się od formularza A, który stanowi załącznik I do rozporządzenia. Wypełnia się go w języku sądu, do którego kierujesz sprawę, więc dla polskiego sądu po polsku.
W formularzu podajesz oznaczenie stron i sądu, kwotę główną, odsetki wraz z podstawą ich naliczania, opis okoliczności faktycznych oraz wskazanie dowodów. Samych dowodów nie dołączasz, wystarczy je opisać. To odróżnia procedurę od zwykłego pozwu i znacznie przyspiesza przygotowanie sprawy.
Osobno uzasadniasz jurysdykcję, czyli wyjaśniasz, dlaczego akurat ten sąd ma rozpoznać sprawę. Najczęściej wynika to z miejsca wykonania umowy albo z klauzuli w kontrakcie.
Ile kosztuje europejski nakaz zapłaty
Opłata sądowa liczona jest według wartości przedmiotu sporu, tak jak w zwykłym postępowaniu.
- do 500 zł: 30 zł
- od 500 do 1 500 zł: 100 zł
- od 1 500 do 4 000 zł: 200 zł
- od 4 000 do 7 500 zł: 400 zł
- od 7 500 do 10 000 zł: 500 zł
- od 10 000 do 15 000 zł: 750 zł
- od 15 000 do 20 000 zł: 1 000 zł
- powyżej 20 000 zł: 5 procent wartości przedmiotu sporu
Rozporządzenie zawiera przy tym istotne zabezpieczenie: łączne koszty postępowania o europejski nakaz zapłaty i ewentualnego dalszego zwykłego postępowania nie mogą przekroczyć kosztów samego postępowania zwykłego. Wniesienie pozwu tą drogą nie naraża więc wierzyciela na podwójną opłatę, jeśli dłużnik wniesie sprzeciw. Zasady liczenia opłaty w postępowaniu krajowym opisaliśmy szerzej w tekście o opłacie od pozwu o zapłatę.
Który sąd w Polsce rozpoznaje sprawę
Sprawy o europejski nakaz zapłaty należą w Polsce do właściwości sądów rejonowych i okręgowych, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego regulującymi to postępowanie. Wybór między nimi zależy od wartości przedmiotu sporu na zwykłych zasadach.
Nie ma jednego wyspecjalizowanego sądu obsługującego całą Polskę, tak jak dzieje się to w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Sprawę kierujesz do sądu właściwego według reguł jurysdykcji.
Co się dzieje po złożeniu pozwu
Sąd bada formularz pod kątem wymogów formalnych i zasadności roszczenia. Możliwe są cztery scenariusze.
- Sąd wydaje europejski nakaz zapłaty, co powinno nastąpić w ciągu 30 dni od wniesienia pozwu.
- Sąd wzywa do uzupełnienia lub poprawienia pozwu i wyznacza termin.
- Sąd proponuje zmianę pozwu, jeśli warunki są spełnione tylko co do części roszczenia. Możesz przyjąć propozycję albo jej nie przyjąć, a wtedy pozew zostaje odrzucony w całości.
- Sąd odrzuca pozew, gdy roszczenie jest oczywiście nieuzasadnione albo sprawa nie mieści się w zakresie rozporządzenia.
Termin 30 dni nie obejmuje czasu, który zajęło ci uzupełnianie braków. Warto więc wypełnić formularz starannie za pierwszym razem.
Sprzeciw pozwanego i co dalej
Dłużnik ma 30 dni od doręczenia nakazu na wniesienie sprzeciwu na formularzu F, stanowiącym załącznik VI do rozporządzenia. Próg jest tu bardzo niski. Wystarczy, że pozwany ogólnie zakwestionuje roszczenie, bez podawania powodów.
Skuteczny sprzeciw powoduje, że sprawa przechodzi do zwykłego postępowania cywilnego przed właściwym sądem. Nie tracisz roszczenia ani opłaty, ale tracisz szybkość. Od tego momentu prowadzisz normalny proces z dowodami, rozprawą i wyrokiem, czyli wchodzisz w windykację sądową na zwykłych zasadach.
Jeśli sprzeciw nie wpłynie w terminie, sąd niezwłocznie stwierdza wykonalność nakazu na formularzu G, stanowiącym załącznik VII do rozporządzenia.
Wykonalność w całej Unii bez dodatkowej procedury
To jest największa zaleta tej drogi. Nakaz stwierdzony jako wykonalny w Polsce jest uznawany i wykonywany w pozostałych państwach członkowskich bez potrzeby przeprowadzania tam osobnego postępowania o stwierdzenie wykonalności.
Do wszczęcia egzekucji za granicą potrzebujesz odpisu nakazu wraz ze stwierdzeniem wykonalności oraz, jeśli państwo egzekucji tego wymaga, tłumaczenia. Samą egzekucję prowadzi się już według prawa państwa, w którym majątek dłużnika się znajduje, i według tamtejszych stawek komorniczych.
Odmowa wykonania jest możliwa tylko w wąskich przypadkach, na przykład gdy istnieje wcześniejsze sprzeczne orzeczenie albo gdy dłużnik wykaże, że zapłacił. Sąd państwa wykonania nie bada sprawy merytorycznie.
Kiedy europejski nakaz zapłaty się nie opłaca
Procedura ma sens tam, gdzie realnie liczysz na brak reakcji dłużnika. Przy dłużniku, który konsekwentnie kwestionuje fakturę, sprzeciw jest niemal pewny, a wtedy przechodzisz do zwykłego procesu i nic nie zyskujesz na czasie.
Nie ma też sensu sięgać po nią, gdy nie wiesz, czy dłużnik ma jakikolwiek majątek. Tytuł wykonawczy wobec spółki bez aktywów jest wart tyle, ile papier, na którym go wydrukowano. Wcześniejsza weryfikacja kontrahenta i ustalenie jego majątku decyduje o tym, czy warto ponosić opłatę sądową. Szerzej o tym, jak sprawdzić stan majątkowy dłużnika, piszemy w tekście o ustalaniu majątku dłużnika.
Ograniczeniem bywa również sama transgraniczność. Jeśli obie strony mają siedziby w Polsce, a jedynie towar pojechał za granicę, warunek nie jest spełniony i procedura odpada.
Europejski nakaz zapłaty a inne drogi
Wierzyciel z roszczeniem wobec kontrahenta z Unii ma do wyboru kilka ścieżek i różnią się one zakresem.
- Europejski nakaz zapłaty obejmuje roszczenia pieniężne bez górnego limitu kwoty i nadaje się do typowych niezapłaconych faktur w obrocie zagranicznym.
- Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń dotyczy spraw o niskiej wartości i ma odrębne rozporządzenie.
- Europejski tytuł egzekucyjny nie jest osobnym postępowaniem, tylko zaświadczeniem nadawanym orzeczeniu, które już zapadło w sprawie roszczenia bezspornego.
- Zwykły pozew przed polskim sądem pozostaje właściwą drogą tam, gdzie spór jest realny i wymaga postępowania dowodowego.
Jeśli obie strony są polskie, odpowiednikiem szybkiej ścieżki krajowej jest elektroniczne postępowanie upominawcze, które działa na podobnej zasadzie, ale wyłącznie w obrocie wewnętrznym.
Najczęściej zadawane pytania
Czy do pozwu trzeba dołączyć faktury i umowę
Nie. W formularzu A opisujesz dowody i wskazujesz, co potwierdzają, ale samych dokumentów nie załączasz. Dopiero jeśli dłużnik wniesie sprzeciw i sprawa przejdzie do zwykłego postępowania, dowody trzeba przedstawić w normalnym trybie.
W jakim języku wypełnia się formularz
W języku sądu, do którego kierujesz pozew. Składając wniosek do polskiego sądu, wypełniasz formularz po polsku. Tłumaczenie może być potrzebne dopiero na etapie egzekucji za granicą, jeśli państwo wykonania tego wymaga.
Ile trwa cała procedura
Sąd powinien wydać nakaz w ciągu 30 dni od wniesienia pozwu, a dłużnik ma kolejne 30 dni na sprzeciw. Do tego dochodzi czas doręczenia za granicę, który zależy od państwa. Przy braku sprzeciwu realny czas do uzyskania wykonalnego tytułu to zwykle kilka miesięcy.
Czy dłużnik musi uzasadnić sprzeciw
Nie musi. Wystarczy, że oświadczy, iż kwestionuje roszczenie. To celowe rozwiązanie, które chroni pozwanego w procedurze opartej wyłącznie na twierdzeniach powoda, i jednocześnie największe ryzyko tej drogi dla wierzyciela.
Czy europejski nakaz zapłaty działa wobec kontrahenta z Wielkiej Brytanii
Nie. Rozporządzenie obejmuje państwa członkowskie Unii Europejskiej, a Wielka Brytania do nich nie należy. Wobec dłużnika brytyjskiego trzeba korzystać z innych podstaw dochodzenia roszczeń.
Co zrobić, gdy nakaz stał się wykonalny, a dłużnik nadal nie płaci
Kierujesz sprawę do egzekucji w państwie, w którym dłużnik ma majątek, na podstawie odpisu nakazu ze stwierdzeniem wykonalności. Postępowanie egzekucyjne toczy się według prawa tamtego państwa. Na tym etapie warto mieć już ustalone, gdzie konkretnie majątek się znajduje, bo od tego zależy wybór organu egzekucyjnego.
