Spółka bez nieruchomości, z pustym rachunkiem i leasingowanym sprzętem bywa oceniana jako beznadziejna. Tymczasem jej najcenniejszym składnikiem bywa coś, czego nie widać w ewidencji środków trwałych: zarejestrowany znak towarowy, patent, wzór przemysłowy albo domena internetowa. To prawa majątkowe, a prawa majątkowe podlegają egzekucji.
Ta ścieżka jest rzadko wykorzystywana, a przy dłużnikach z rozpoznawalną marką bywa jedyną, która realnie działa.
Co podlega zajęciu
Egzekucja z innych praw majątkowych obejmuje szeroką kategorię, do której należą między innymi:
- prawo ochronne na znak towarowy,
- patent na wynalazek oraz prawo z rejestracji wzoru przemysłowego i użytkowego,
- majątkowe prawa autorskie do utworów, w tym oprogramowania,
- prawa z umów licencyjnych, czyli wpływy z udzielonych licencji,
- prawa do domeny internetowej, przy czym ich charakter bywa oceniany indywidualnie,
- udziały i akcje, opisane osobno w tekście o egzekucji z udziałów w spółce z o.o..
Wspólną cechą jest to, że mają wartość ekonomiczną i są zbywalne, a więc mogą zostać spieniężone na potrzeby zaspokojenia wierzyciela.
Jak przebiega zajęcie
Schemat jest zbliżony do innych praw majątkowych i przebiega w kilku etapach.
- Wniosek egzekucyjny wskazujący konkretne prawo, z podaniem numeru rejestracji albo innego oznaczenia identyfikującego.
- Zajęcie przez komornika, z zawiadomieniem dłużnika o zakazie rozporządzania prawem.
- Wpis zajęcia do właściwego rejestru, jeżeli prawo jest w nim ujawnione. Przy znakach towarowych i patentach ma to szczególne znaczenie, bo informacja staje się jawna.
- Wycena, zwykle z udziałem biegłego, bo wartość praw niematerialnych rzadko wynika wprost z dokumentów.
- Sprzedaż albo przejęcie prawa na zaspokojenie wierzyciela, na zasadach właściwych dla egzekucji z praw majątkowych.
Etap trzeci bywa najskuteczniejszy sam w sobie. Jawna informacja o zajęciu znaku towarowego utrudnia dłużnikowi negocjacje z kontrahentami i licencjobiorcami, a przy markach o realnej wartości bywa impulsem do dobrowolnej zapłaty.
Jak ustalić, czy dłużnik ma takie prawa
Wszystkie źródła są jawne i bezpłatne.
- Rejestry znaków towarowych i patentów prowadzone przez urząd patentowy, przeszukiwane po nazwie podmiotu.
- Rejestry unijne, jeżeli dłużnik chronił markę na szerszym obszarze.
- Sprawozdania finansowe, w których wartości niematerialne i prawne bywają ujęte w aktywach.
- Strona internetowa i materiały handlowe, na których widnieje oznaczenie z symbolem informującym o rejestracji.
- Rejestr domen oraz dane abonenta, w zakresie, w jakim są dostępne.
Metody legalnego zbierania takich informacji opisujemy w tekście o ustalaniu majątku dłużnika.
Kiedy to się opłaca
Uczciwie: nie zawsze. Egzekucja z praw niematerialnych jest wolniejsza i droższa niż zajęcie rachunku, a wycena bywa sporna.
Ma sens, gdy:
- dłużnik prowadzi rozpoznawalną działalność pod chronioną marką,
- znak jest przedmiotem licencji, z których płyną wpływy,
- pozostałe składniki majątku okazały się obciążone albo należą do osób trzecich,
- wartość roszczenia uzasadnia koszt wyceny,
- celem jest także wywarcie presji, a nie wyłącznie spieniężenie.
Nie ma sensu, gdy:
- marka nie jest zarejestrowana, a jedynie faktycznie używana,
- działalność opiera się na osobie właściciela, a nie na oznaczeniu,
- roszczenie jest niewielkie w stosunku do kosztów postępowania,
- prawo wygasa w najbliższym czasie z powodu nieopłacenia ochrony.
Problem wyceny
Wartość znaku towarowego nie wynika z żadnego dokumentu i to jest główna trudność tej ścieżki.
Biegły bierze pod uwagę między innymi rozpoznawalność oznaczenia, przychody generowane pod marką, wpływy z licencji, zasięg terytorialny ochrony i pozostały okres ochronny.
Konsekwencja praktyczna: wartość znaku jest ściśle powiązana z działalnością, która się pod nim toczy. Marka firmy, która przestała działać, traci wartość szybko, więc zwlekanie z egzekucją działa tu przeciwko wierzycielowi bardziej niż przy majątku trwałym.
Wpływy z licencji jako alternatywa
Zanim sięgniesz po samo prawo, warto sprawdzić, czy dłużnik nie udzielił licencji. Jeżeli tak, przysługują mu wierzytelności o zapłatę wynagrodzenia licencyjnego, a te zajmuje się prościej i taniej niż samo prawo.
To rozwiązanie ma dwie zalety: nie wymaga wyceny ani sprzedaży prawa oraz daje wpływy cykliczne, a nie jednorazowe. Zajęcie wierzytelności u podmiotu trzeciego opisujemy w tekście o trzeciodłużniku.
Ryzyko wyprowadzenia praw
Prawa niematerialne przenosi się łatwiej niż nieruchomość, bo wystarczy umowa i wpis w rejestrze. Dlatego przy dłużniku z wartościową marką warto działać szybko.
Sygnały ostrzegawcze:
- przeniesienie znaku na nowy podmiot o zbliżonej nazwie, założony przez te same osoby,
- udzielenie licencji wyłącznej podmiotowi powiązanemu na długi okres i za symboliczne wynagrodzenie,
- zaprzestanie opłacania ochrony, prowadzące do wygaśnięcia prawa.
Przy przeniesieniu praw tuż po powstaniu zaległości warto rozważyć zaskarżenie czynności, o czym piszemy w tekście o skardze pauliańskiej, a przy przeniesieniu całej działalności także odpowiedzialność nabywcy przedsiębiorstwa.
Zabezpieczenie na etapie umowy
Skoro prawa majątkowe bywają najcenniejszym składnikiem, warto wykorzystać je jako zabezpieczenie, zamiast szukać ich dopiero w egzekucji.
Możliwe rozwiązania: zastaw rejestrowy na prawie ochronnym na znak towarowy, cesja wierzytelności z umów licencyjnych na zabezpieczenie oraz zapis umowny zobowiązujący do informowania o zamiarze zbycia praw. Pierwszy z nich opisujemy w tekście o zastawie rejestrowym.
Najczęściej zadawane pytania
Czy można zająć znak towarowy dłużnika
Tak. Prawo ochronne na znak towarowy jest prawem majątkowym i podlega egzekucji na zasadach właściwych dla innych praw majątkowych.
Czy zajęcie znaku widać publicznie
Zajęcie prawa ujawnionego w rejestrze podlega wpisowi, więc informacja staje się jawna. To bywa skuteczniejsze niż sama perspektywa sprzedaży.
Jak wycenić znak towarowy w egzekucji
Zwykle przez opinię biegłego, uwzględniającą przychody generowane pod marką, wpływy z licencji, zasięg ochrony i pozostały okres ochronny.
Czy domena internetowa podlega zajęciu
Prawa do domeny mają wymiar majątkowy i bywają przedmiotem egzekucji, przy czym ich charakter prawny oceniany jest indywidualnie.
Co, jeżeli dłużnik przeniósł znak na inną spółkę
Warto sprawdzić datę przeniesienia względem powstania zaległości. Czynność dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli może zostać uznana za bezskuteczną wobec ciebie.
Czy opłaca się zajmować prawa przy małym roszczeniu
Rzadko. Koszt wyceny i czas postępowania sprawiają, że ta droga ma sens przy większych należnościach albo gdy pozostałe składniki majątku są niedostępne.
