Przelew na konto oszusta: co zrobić i jak odzyskać pieniądze

Pieniądze przelane na konto oszusta można czasem odzyskać, ale szansa spada z każdą godziną. Najpierw zadzwoń do banku, żeby zatrzymał przelew albo uruchomił procedurę recall, czyli próbę odzyskania środków od banku odbiorcy. Jeśli pieniądze dotarły już do odbiorcy, działaj równolegle na trzech frontach: blokada środków, zawiadomienie organów ścigania i dochodzenie zwrotu przed sądem cywilnym. Jeśli przelewu nie zlecałeś sam, bo oszust przejął dostęp do konta, bank co do zasady musi oddać pieniądze do końca następnego dnia roboczego.

Dlaczego liczy się czas i rodzaj przelewu

O powodzeniu decydują pierwsze godziny, ponieważ oszust zwykle natychmiast wyprowadza pieniądze na kolejne rachunki. Realna szansa na odzysk zależy też od tego, jakim przelewem wysłałeś środki.

• Przelew zwykły (Elixir) rozlicza się w trzech sesjach KIR w dni robocze, więc między zleceniem a księgowaniem u odbiorcy mija nawet kilka godzin. Dopóki bank nie wyśle przelewu do sesji, możesz poprosić o jego anulowanie, choć zgodnie z art. 51 ustawy o usługach płatniczych zależy to od zgody banku.
• Express Elixir i BLIK są natychmiastowe i księgują się w sekundy, dlatego cofnięcie jest znacznie trudniejsze, a liczy się dosłownie każda minuta.

Niezależnie od typu transakcji zasada jest jedna: im szybciej zgłosisz sprawę bankowi, tym większa szansa na zatrzymanie pieniędzy.

Pierwsze kroki tuż po wykryciu oszustwa

Działaj od razu i równolegle. Nie czekaj z jednym krokiem na zakończenie poprzedniego. Każde z poniższych działań zabezpiecza inny element sprawy.

1. zadzwoń na infolinię banku i zgłoś żądanie zatrzymania oraz cofnięcia przelewu (recall),
2. złóż pisemną reklamację w banku, opisując okoliczności i załączając potwierdzenie przelewu,
3. zgłoś sprawę organom ścigania – na policji lub w prokuraturze,
4. zabezpiecz wszystkie dowody: korespondencję, fakturę, potwierdzenie transakcji i dane odbiorcy.

Komplet dokumentów przyda się na każdym dalszym etapie, dlatego zbierz je razem od pierwszej chwili.

Czy bank musi oddać pieniądze po oszustwie

Odpowiedź zależy od tego, kto zlecił przelew.

Przelewu nie zlecałeś Ty. Oszust zalogował się na Twoje konto, na przykład po fałszywym SMS-ie, albo użył danych Twojej karty. To transakcja nieautoryzowana. Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy o usługach płatniczych bank zwraca jej kwotę najpóźniej do końca dnia roboczego następującego po dniu zgłoszenia. Odmówić może tylko wtedy, gdy ma udokumentowane podstawy, by podejrzewać oszustwo z Twojej strony, i pisemnie zawiadomi o tym organy ścigania. Samo użycie loginu lub kodu SMS nie dowodzi, że transakcję autoryzowałeś, a ciężar dowodu spoczywa na banku (art. 45). Pełną kwotę pokrywasz tylko wtedy, gdy bank udowodni Ci umyślność albo rażące niedbalstwo (art. 46 ust. 3). Nieautoryzowaną transakcję zgłoś niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 13 miesięcy od obciążenia rachunku (art. 44 ust. 2). We wrześniu 2026 roku UOKiK wydał decyzje wobec czterech banków, które zwracały pieniądze z opóźnieniem albo warunkowo, a teraz muszą ponownie przeanalizować odrzucone zgłoszenia.

Przelew zleciłeś sam, bo oszust wprowadził Cię w błąd. Tak jest przy fałszywym sklepie, „inwestycji” czy podmienionym numerze na fakturze. Wtedy ustawa nie daje prawa do automatycznego zwrotu od banku. Pozostają recall, blokada środków, zawiadomienie o przestępstwie i pozew przeciwko odbiorcy.

Bank odmówił? Na reklamację musi odpowiedzieć w 15 dni roboczych, a w szczególnie skomplikowanych sprawach najpóźniej w 35 dni roboczych (art. 15a ustawy o usługach płatniczych). Po odmowie osoba fizyczna może złożyć wniosek o postępowanie pozasądowe do Rzecznika Finansowego. Opłata wynosi 50 zł.

Recall, czyli jak bank próbuje odzyskać przelew

Recall to procedura, w której Twój bank zwraca się do banku odbiorcy o zwrot błędnie lub oszukańczo wysłanych środków. Jeśli pieniądze nie zostały jeszcze wypłacone ani przekazane dalej, bank odbiorcy może je zablokować i odesłać.

Gdy środki dotarły już do odbiorcy, ustawa o usługach płatniczych przewiduje procedurę zwrotu (art. 143a–143c). W ciągu 3 dni roboczych od Twojego zgłoszenia bank pisemnie zawiadamia odbiorcę o możliwości zwrotu. Jeśli rachunek odbiorcy prowadzi inny bank, Twój bank zwraca się do niego o takie działanie. Przepisy dotyczą przelewu wykonanego na nieprawidłowy numer rachunku, dlatego przy podmienionym numerze na fakturze banki zwykle je stosują, a przy przelewie świadomie wysłanym do fałszywego sprzedawcy mogą odmówić. Zwrotu dokonuje sam odbiorca, a oszust dobrowolnie pieniędzy nie odda. Dlatego recall trzeba od razu łączyć z blokadą i zawiadomieniem.

Blokada rachunku i dane odbiorcy do pozwu

Równolegle z recall masz do dyspozycji dwa mocniejsze narzędzia. Pierwsze to blokada środków odbiorcy. Na podstawie art. 106a Prawa bankowego bank może zablokować środki na rachunku, do wysokości kwoty podejrzanej o związek z przestępstwem, na maksymalnie 72 godziny i niezwłocznie zawiadamia prokuratora. W tym czasie prokurator może wszcząć postępowanie i postanowieniem przedłużyć blokadę do 6 miesięcy, a następnie o kolejne 6 miesięcy. Dlatego od razu złóż zawiadomienie o przestępstwie i podaj w nim numer rachunku odbiorcy, żeby prokurator miał podstawę do szybkiej decyzji.

Drugie narzędzie to dochodzenie cywilne. Jeśli w ciągu 30 dni od zgłoszenia odbiorca nie odda pieniędzy, złóż w banku pisemne żądanie udostępnienia jego danych. Na podstawie art. 143b ustawy o usługach płatniczych bank w ciągu 3 dni roboczych przekazuje imię i nazwisko lub nazwę oraz adres odbiorcy, a gdy rachunek prowadzi inny bank, termin się wydłuża. Z tymi danymi wyślesz wezwanie do zapłaty, a potem pozew o zwrot bezpodstawnie uzyskanej korzyści (art. 405 i 410 Kodeksu cywilnego). Jeśli bank odmówi, bo uzna, że przepis nie obejmuje Twojego przelewu, dane odbiorcy ustalisz w postępowaniu karnym, wnosząc o wgląd do akt. Ustalenie realnego majątku odbiorcy, pod który warto kierować egzekucję, ułatwia wywiad gospodarczy.

Ścieżka karna przy świadomym oszustwie

Gdy odbiorca działał z premedytacją, mamy do czynienia z oszustwem z art. 286 Kodeksu karnego, zagrożonym karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Organy ścigania mogą wtedy ustalić sprawcę przez bank i operatora telekomunikacyjnego oraz zabezpieczyć środki, czego pokrzywdzony sam nie zrobi. Jeśli oszust zalogował się na Twoje konto, w grę wchodzi też oszustwo komputerowe z art. 287 Kodeksu karnego.

Jako pokrzywdzony jesteś stroną postępowania przygotowawczego. Możesz wnosić o wgląd do akt (prokurator może go ograniczyć), składać wnioski o przeprowadzenie dowodów i do zamknięcia przewodu sądowego żądać, by sąd w wyroku nałożył na sprawcę obowiązek naprawienia szkody. Jak przygotować zgłoszenie, opisujemy w poradniku jak napisać zawiadomienie o przestępstwie. Prowadzenie sprawy od zawiadomienia po reprezentację pokrzywdzonego obejmuje nasza usługa postępowania karnego.

Oszustwo na podmianę numeru rachunku w firmie

Najczęstszy scenariusz w obrocie B2B to nie klasyczny słup, lecz przejęcie korespondencji. Oszust podszywa się pod stałego kontrahenta, wysyła z łudząco podobnego adresu e-mail fakturę ze zmienionym numerem rachunku, a firma płaci na konto przestępcy, sądząc, że reguluje normalną należność. To oszustwo nazywa się BEC (od ang. business email compromise), czyli przejęcie lub podrobienie firmowej poczty.

Każdą informację o zmianie numeru konta sprawdzaj telefonicznie u kontrahenta pod numerem znanym wcześniej, a nie podanym w podejrzanej wiadomości. Nie licz na to, że bank wychwyci niezgodność nazwy odbiorcy. Obowiązkowa weryfikacja odbiorcy obejmuje dziś tylko przelewy w euro w strefie euro. Polskie banki muszą ją wdrożyć dla przelewów w euro do 9 lipca 2027 roku, a dla przelewów w złotych ten sam termin przewiduje dopiero projekt ustawy Ministerstwa Finansów. Jeśli mimo to padłeś ofiarą, działaj identycznie jak przy zwykłym przelewie do oszusta – recall, zawiadomienie i blokada rachunku. Pokrewny mechanizm opisujemy w artykule o tym, jak rozpoznać fałszywą fakturę.

Gdy oszust zdążył wypłacić pieniądze

Puste konto odbiorcy nie zamyka sprawy. Zamyka ją dopiero brak jakiegokolwiek majątku, a to trzeba najpierw sprawdzić. Po ustaleniu danych posiadacza rachunku weryfikujemy, czy figuruje w rejestrach jako przedsiębiorca, czy ma nieruchomości, pojazdy albo udziały w spółkach oraz czy prowadzone są przeciwko niemu inne postępowania.

Ten etap nazywa się wywiadem gospodarczym i decyduje o tym, czy dalsza droga sądowa ma sens ekonomiczny. Wygrany wyrok wobec osoby bez majątku to koszt bez odzysku. Odwrotnie, jeśli wywiad pokaże realne składniki majątku, warto iść dalej, bo egzekucja ma z czego się zaspokoić.

Kiedy oddać sprawę firmie windykacyjnej

Są trzy sytuacje, w których samodzielne działanie zwykle się kończy i potrzebne jest wsparcie. Pierwsza to odmowa banku i brak reakcji na reklamację. Druga to umorzenie postępowania przygotowawczego z powodu niewykrycia sprawcy. Trzecia to ustalenie odbiorcy, który po prostu nie chce oddać pieniędzy i liczy, że sprawa ucichnie.

W każdej z nich liczy się to samo. Trzeba zebrać dowody w formie, którą uzna sąd, ustalić majątek i konsekwentnie prowadzić sprawę, zamiast wysyłać kolejne wiadomości. Sprawdź, jak wygląda postępowanie karne przy oszustwie i czym jest wywiad gospodarczy.

Najczęstsze pytania o przelew na konto oszusta

Ile mam czasu, żeby cofnąć przelew?

Przelew zwykły Elixir możesz próbować anulować, dopóki bank nie wyśle go do sesji rozliczeniowej (są trzy w dni robocze), ale bank nie ma takiego obowiązku. Przelewu natychmiastowego nie da się zatrzymać. Wtedy zostają recall i blokada środków. Jeśli przelew był nieautoryzowany, masz 13 miesięcy na zgłoszenie, ale zgłaszaj go od razu.

Czy bank zwróci mi pieniądze automatycznie?

To zależy. Jeśli przelewu nie zlecałeś sam, bank musi zwrócić kwotę do końca następnego dnia roboczego po zgłoszeniu, chyba że ma udokumentowane podejrzenie oszustwa z Twojej strony i zawiadomi organy ścigania (art. 46 ustawy o usługach płatniczych). Jeśli zleciłeś przelew sam, wprowadzony w błąd, bank nie odpowiada za stratę. Uruchamia recall, a odzysk zależy od blokady środków i dalszych kroków karnych i cywilnych.

Czy mogę dostać dane oszusta, żeby go pozwać?

Zwykle tak. Jeśli w ciągu 30 dni od zgłoszenia odbiorca nie odda pieniędzy, na Twoje pisemne żądanie bank udostępnia imię i nazwisko lub nazwę oraz adres posiadacza rachunku (art. 143b ustawy o usługach płatniczych). Przepis dotyczy przelewu na nieprawidłowy numer, więc przy świadomym przelewie do oszusta bank może odmówić. Wtedy dane ustalisz z akt postępowania karnego. Pamiętaj, że posiadacz rachunku bywa tylko »słupem«, a nie sprawcą.

Zgłaszać sprawę najpierw do banku czy na policję?

Do obu naraz. Bank uruchamia recall i może zablokować środki odbiorcy na 72 godziny, a prokurator może przedłużyć blokadę do 6 miesięcy i o kolejne 6 miesięcy oraz ścigać sprawcę. Te działania się uzupełniają i nie wykluczają.