Ktoś twierdzi, że zajęta rzecz należy do niego

Komornik zajmuje maszynę w zakładzie dłużnika, a po dwóch tygodniach przychodzi pozew: rzecz należy do firmy leasingowej, do małżonka, do kontrahenta albo do nowo powstałej spółki. Podstawą jest art. 841 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym osoba trzecia może żądać zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji, jeżeli skierowanie do niego egzekucji narusza jej prawa. Powództwo wnosi się w terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa.

Dla wierzyciela to moment, w którym trzeba szybko ocenić, czy roszczenie jest prawdziwe, czy stanowi element obrony dłużnika.

Kto i przeciwko komu wytacza powództwo

Powództwo wytacza osoba trzecia, czyli ktoś inny niż dłużnik, przeciwko wierzycielowi prowadzącemu egzekucję. Jeżeli dłużnik zaprzecza prawu powoda, należy pozwać także dłużnika.

Ta konstrukcja jest dla wierzyciela informacją samą w sobie. Gdy dłużnik potwierdza, że rzecz należy do osoby trzeciej, obaj występują po jednej stronie sporu, a to typowy układ w sprawach ustawianych. Gdy dłużnik zaprzecza, sprawa jest zwykle autentyczna.

Miesięczny termin

Termin miesiąca liczy się od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa, a więc zwykle od zawiadomienia o zajęciu albo od dnia, w którym osoba trzecia faktycznie o nim usłyszała.

Dla wierzyciela oznacza to dwie rzeczy praktyczne:

• Pozew złożony po terminie podlega oddaleniu, więc pierwszą rzeczą do sprawdzenia jest data zajęcia i data wniesienia pozwu.
• Moment dowiedzenia się bywa sporny, zwłaszcza gdy osoba trzecia twierdzi, że o zajęciu dowiedziała się później niż w dniu czynności komornika.

Kiedy roszczenie jest zasadne

Sytuacje, w których powództwo zwykle wygrywa i warto to uznać wcześnie, zamiast prowadzić przegrany spór.

Leasing. Przedmiot leasingu pozostaje własnością finansującego przez cały okres umowy. Zajęcie maszyny w leasingu jest klasycznym przypadkiem naruszenia praw osoby trzeciej.

Zastrzeżenie własności do czasu zapłaty. Dostawca, który zastrzegł własność rzeczy do chwili uiszczenia ceny, pozostaje jej właścicielem mimo wydania rzeczy dłużnikowi.

Rzeczy powierzone. Materiał powierzony do obróbki, towar w komisie, sprzęt w naprawie albo w depozycie należy do kogoś innego niż dłużnik.

Majątek osobisty małżonka. Rzecz należąca do majątku osobistego małżonka niebędącego dłużnikiem nie podlega egzekucji za jego długi. Zasady opisujemy w tekście o odpowiedzialności małżonka za długi firmowe.

Kiedy warto się bronić

Równie często powództwo jest elementem gry na czas i wtedy warto je zakwestionować.

Sygnały, że roszczenie jest wątpliwe:

1. Umowa datowana wstecz, przedstawiona dopiero po zajęciu, bez śladu w księgach ani w przelewach.
2. Powiązania osobowe. Powodem jest członek rodziny dłużnika, jego pracownik albo spółka z tym samym zarządem.
3. Brak faktycznego władztwa. Rzecz przez cały czas znajdowała się u dłużnika, który używał jej jak własnej.
4. Brak zapłaty. Rzekomy właściciel nie potrafi wykazać, że kiedykolwiek za rzecz zapłacił.
5. Sprzedaż tuż przed zajęciem, zwłaszcza po wszczęciu egzekucji albo po doręczeniu nakazu.

W takich sytuacjach warto żądać przedstawienia dowodów zapłaty, ujęcia rzeczy w ewidencji środków trwałych powoda oraz dokumentów przewozowych albo protokołów wydania.

Jak reagować krok po kroku

1. Sprawdź termin. Data zajęcia, data zawiadomienia i data wniesienia pozwu.
2. Ustal, czy dłużnik zaprzecza prawu powoda. Jeżeli nie, to sygnał ostrzegawczy.
3. Zażądaj dowodów własności: umowy, faktury, dowodu zapłaty, ewidencji środków trwałych.
4. Sprawdź powiązania między powodem a dłużnikiem w rejestrach.
5. Oceń, czy nie doszło do czynności krzywdzącej wierzycieli. Sprzedaż tuż przed egzekucją bywa podważalna, o czym piszemy w tekście o skardze pauliańskiej.
6. Skieruj egzekucję do innych składników, żeby nie tracić czasu, jeżeli sprawa o jedną rzecz się przeciąga.

Wpływ na trwającą egzekucję

Samo wniesienie powództwa nie wstrzymuje egzekucji z mocy prawa, ale sąd może zawiesić postępowanie egzekucyjne co do zajętego przedmiotu na czas trwania sprawy.

Praktycznie oznacza to, że przy jednym spornym składniku warto prowadzić egzekucję dalej z pozostałych. Zamrożenie całej sprawy z powodu sporu o jedną maszynę jest zwykle błędem, bo daje dłużnikowi miesiące spokoju.

Jak zmniejszyć ryzyko takich sporów

Po stronie wierzyciela najwięcej daje wiedza o majątku dłużnika przed skierowaniem wniosku do komornika.

• Sprawdź rejestr zastawów, bo obciążenia ujawniają, że rzecz jest przedmiotem zabezpieczenia.
• Zweryfikuj, czy sprzęt nie jest w leasingu. W firmach transportowych i produkcyjnych to reguła, a nie wyjątek.
• Ustal, co faktycznie należy do dłużnika, zamiast zdawać się na to, co komornik zastanie na miejscu. Metody opisujemy w tekście o ustalaniu majątku dłużnika.
• Rozważ zabezpieczenie rzeczowe przy zawieraniu umowy, bo wtedy nie musisz szukać rzeczy wolnych od praw osób trzecich.

Powództwo osoby trzeciej a powództwo dłużnika

Warto nie mylić dwóch instytucji, bo bywają zbieżnie nazywane.

Powództwo osoby trzeciej o zwolnienie zajętego przedmiotu dotyczy sytuacji, w której egzekucja narusza prawa kogoś, kto dłużnikiem nie jest.

Powództwo przeciwegzekucyjne dłużnika służy zwalczaniu samego tytułu wykonawczego albo jego wykonalności, na przykład przez powołanie się na zapłatę. Opisujemy je w tekście o powództwie przeciwegzekucyjnym.

Najczęściej zadawane pytania

Ile czasu ma osoba trzecia na wniesienie powództwa

Miesiąc od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa, chyba że przepis szczególny przewiduje inny termin.

Czy powództwo wstrzymuje egzekucję

Nie z mocy prawa. Sąd może zawiesić postępowanie egzekucyjne co do zajętego przedmiotu, ale egzekucja z pozostałych składników może toczyć się dalej.

Kogo pozywa osoba trzecia

Wierzyciela prowadzącego egzekucję, a jeżeli dłużnik zaprzecza jej prawu, także dłużnika.

Czy zajęcie rzeczy w leasingu jest skuteczne

Przedmiot leasingu pozostaje własnością finansującego, więc zajęcie go za długi korzystającego zwykle prowadzi do zwolnienia rzeczy spod egzekucji.

Jak wykazać, że sprzedaż była pozorna

Poprzez brak dowodów zapłaty, brak ujęcia rzeczy w ewidencji nabywcy, pozostawienie rzeczy we władaniu dłużnika oraz powiązania osobowe między stronami transakcji.

Co zrobić, żeby uniknąć takiego sporu

Ustalić stan prawny majątku przed skierowaniem wniosku egzekucyjnego, sprawdzając rejestr zastawów i umowy leasingu, oraz zabezpieczać wierzytelność rzeczowo już przy zawieraniu umowy.