Koszty zastępstwa procesowego to kwota, którą sąd zasądza od strony przegrywającej na rzecz wygrywającej tytułem wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wysokość wyznaczają stawki minimalne z rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku, zależne wyłącznie od wartości przedmiotu sporu. Stawki dla adwokatów i radców prawnych są identyczne.
Dla wierzyciela to element, który zmienia rachunek opłacalności windykacji sądowej. Wygrywając, odzyskujesz nie tylko należność i odsetki, ale też ustawowo określoną część kosztów obsługi prawnej.
Tabela stawek minimalnych
Stawki w sprawach cywilnych, zależne od wartości przedmiotu sporu.
- do 500 zł: 90 zł
- powyżej 500 zł do 1 500 zł: 270 zł
- powyżej 1 500 zł do 5 000 zł: 900 zł
- powyżej 5 000 zł do 10 000 zł: 1 800 zł
- powyżej 10 000 zł do 50 000 zł: 3 600 zł
- powyżej 50 000 zł do 200 000 zł: 5 400 zł
- powyżej 200 000 zł do 2 000 000 zł: 10 800 zł
- powyżej 2 000 000 zł do 5 000 000 zł: 15 000 zł
- powyżej 5 000 000 zł: 25 000 zł
Tabela ma charakter progowy, a nie procentowy. Oznacza to, że przy roszczeniu na 51 tysięcy złotych i na 190 tysięcy złotych stawka jest taka sama i wynosi 5 400 złotych.
Progi mają znaczenie przy formułowaniu pozwu
Skokowy charakter tabeli tworzy sytuacje, w których niewielka różnica w kwocie roszczenia przekłada się na istotną różnicę w kosztach.
Roszczenie na 10 000 złotych daje stawkę 1 800 złotych. Roszczenie na 10 100 złotych daje już 3 600 złotych, czyli dwukrotnie więcej. Przy kwotach blisko progu warto policzyć, czy dochodzenie pełnej kwoty wraz ze skapitalizowanymi odsetkami nie przesuwa sprawy do wyższego przedziału, co przy wygranej działa na twoją korzyść, a przy przegranej przeciwko tobie.
Stawki w instancji odwoławczej
W postępowaniu odwoławczym pełnomocnikowi przysługuje ułamek stawki minimalnej.
- Apelacja przed sądem okręgowym: 50 procent stawki, nie mniej niż 120 zł.
- Apelacja przed sądem apelacyjnym: 75 procent stawki, nie mniej niż 240 zł.
- Zażalenie przed sądem rejonowym lub okręgowym: 25 procent stawki, nie mniej niż 120 zł.
- Zażalenie przed sądem apelacyjnym lub Sądem Najwyższym: 50 procent stawki, nie mniej niż 240 zł.
- Skarga kasacyjna: od 50 do 75 procent stawki, nie mniej niż 240 zł.
Jeżeli sprawę w drugiej instancji prowadzi pełnomocnik, który nie prowadził jej w pierwszej, przysługuje mu co do zasady pełna stawka minimalna właściwa dla pierwszej instancji.
Zasada odpowiedzialności za wynik
Koszty procesu, w tym koszty zastępstwa, ponosi zasadniczo strona przegrywająca. Przy wygranej w całości zasądza się je w całości, przy wygranej częściowej sąd stosunkowo je rozdziela albo wzajemnie znosi.
Dla wierzyciela oznacza to prostą kalkulację. Przy dobrze udokumentowanym roszczeniu realny koszt dochodzenia należności jest znacznie niższy niż nominalne wydatki, bo istotna ich część wraca w wyroku.
Podwyższenie stawki i jego granice
Sąd może zasądzić koszty w wysokości wyższej niż stawka minimalna, biorąc pod uwagę nakład pracy pełnomocnika, charakter sprawy i wkład w jej wyjaśnienie. Górną granicą jest sześciokrotność stawki minimalnej.
W praktyce podwyższenia zdarzają się rzadko i wymagają wykazania szczególnych okoliczności. Przy typowej sprawie o zapłatę należy zakładać stawkę minimalną, a nie liczyć na podwyższenie.
Czym koszty zastępstwa nie są
Trzy rozróżnienia, które w rozmowach z klientami wracają najczęściej.
- To nie jest to samo co honorarium pełnomocnika. Umowa z kancelarią może przewidywać wyższą lub niższą kwotę, rozliczenie godzinowe albo wynagrodzenie za sukces. Sąd zasądza od przeciwnika kwotę wynikającą z tabeli, a nie z twojej umowy.
- To nie jest opłata sądowa. Opłata od pozwu to osobna pozycja, wnoszona przy składaniu pozwu, również podlegająca zwrotowi przy wygranej.
- To nie jest koszt windykacji przedsądowej. Koszty odzyskiwania należności przed procesem mają własną podstawę, opisaną w tekście o rekompensacie za koszty odzyskiwania należności.
Jak to wygląda w rachunku windykacyjnym
Przykład dla roszczenia na 80 tysięcy złotych, dochodzonego w zwykłym trybie.
- Opłata od pozwu: 5 procent wartości, czyli 4 000 zł.
- Stawka minimalna kosztów zastępstwa: 5 400 zł.
- Opłata skarbowa od pełnomocnictwa: 17 zł.
Przy wygranej sąd zasądza od dłużnika należność główną, odsetki oraz koszty procesu obejmujące powyższe pozycje. Przy wyborze postępowania nakazowego opłata od pozwu spada do jednej czwartej, co dodatkowo poprawia rachunek.
Realnym ryzykiem pozostaje nie sam koszt, tylko wypłacalność dłużnika. Zasądzone koszty dzielą los należności głównej i przy bezskutecznej egzekucji pozostają na papierze.
Koszty przy wielu sprawach z jednego portfela
Przy powtarzalnych sprawach o zapłatę arytmetyka wygląda inaczej niż przy pojedynczym sporze i warto ją znać, planując windykację portfela wierzytelności.
Stawka minimalna liczy się osobno dla każdej sprawy, według jej wartości przedmiotu sporu. Rozbicie jednego dużego roszczenia na kilka mniejszych pozwów zwykle podnosi łączną sumę zasądzanych kosztów zastępstwa, bo każda sprawa wchodzi do tabeli osobno. Działa to na twoją korzyść przy wygranej i przeciwko tobie przy przegranej.
Z drugiej strony łączenie kilku faktur wobec tego samego dłużnika w jeden pozew obniża łączną opłatę sądową w stosunku do kilku odrębnych spraw i upraszcza obsługę. Przy tym samym dłużniku niemal zawsze opłaca się jeden pozew obejmujący całość zadłużenia, a nie seria drobnych spraw.
Przy dłużnikach o niepewnej wypłacalności warto natomiast pamiętać, że zasądzone koszty są tylko kolejną pozycją w tytule wykonawczym. Dzielą los należności głównej i przy bezskutecznej egzekucji nie mają żadnej wartości. Dlatego decyzja o skierowaniu sprawy do sądu powinna opierać się na ocenie majątku dłużnika, a nie na atrakcyjności tabeli kosztów.
Najczęściej zadawane pytania
Czy stawki adwokata i radcy prawnego się różnią
Nie. Oba rozporządzenia z 22 października 2015 roku przewidują identyczne stawki minimalne, więc wybór między adwokatem a radcą prawnym nie wpływa na kwotę zasądzaną od przeciwnika.
Czy koszty zastępstwa należą się, gdy prowadzę sprawę sam
Nie w tej postaci. Kosztów zastępstwa procesowego nie zasądza się, jeżeli strona nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Można natomiast domagać się zwrotu innych poniesionych kosztów procesu.
Czy w postępowaniu nakazowym stawka jest inna
Stawka wynika z wartości przedmiotu sporu, a nie z trybu. Tryb wpływa natomiast na wysokość opłaty od pozwu, która w postępowaniu nakazowym wynosi jedną czwartą.
Co przy częściowej wygranej
Sąd rozdziela koszty stosunkowo do wyniku albo je wzajemnie znosi. Przy wygranej w przeważającej części możliwe jest obciążenie przeciwnika całością kosztów.
Czy koszty zastępstwa podlegają odsetkom
Od zasądzonych kosztów procesu należą się odsetki na zasadach określonych w przepisach o kosztach, liczone od uprawomocnienia orzeczenia. To odrębne roszczenie od odsetek za opóźnienie w zapłacie należności głównej.
Czy warto brać pełnomocnika przy małych kwotach
Przy roszczeniach poniżej kilku tysięcy złotych stawka minimalna bywa niższa niż realny koszt obsługi, więc rachunek zależy od tego, jak wyceniana jest sprawa. Przy powtarzalnych sprawach opłaca się raczej pakietowa obsługa portfela wierzytelności niż wycena pojedynczej sprawy.
