TL;DR. Roszczenia handlowe B2B przedawniają się po 3 latach, ogólne po 6 latach. Termin liczy się od dnia wymagalności, czyli dnia po upływie terminu płatności. Od 2018 roku terminy upływają z końcem roku kalendarzowego (31 grudnia). Bieg można przerwać – każde pozew, wezwanie do zapłaty z uznaniem długu, czynność egzekucyjna zaczyna liczenie od nowa. Przedawnienie nie znika samo – sąd uwzględnia tylko na zarzut.
Główne terminy w Kodeksie cywilnym
Polski Kodeks cywilny ma kilka równoległych terminów. Wybierasz właściwy w zależności od podstawy roszczenia.
6 lat – termin ogólny
Dotyczy roszczeń, dla których przepis szczególny nie wskazuje innego terminu. Ogólny termin obowiązuje m.in. dla:
- roszczeń z umów cywilnoprawnych (nie związanych z działalnością gospodarczą),
- roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu,
- roszczeń z bezpodstawnego wzbogacenia,
- roszczeń z zachowku.
3 lata – działalność gospodarcza
Dotyczy roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, czyli zdecydowanej większości spraw B2B:
- niezapłacone faktury handlowe,
- należności z umów o dzieło i zlecenia w obrocie gospodarczym,
- roszczenia z umów najmu zawartych w działalności gospodarczej.
2 lata – sprzedaż w działalności
Sprzedaż dokonana w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy ma skrócony termin – 2 lata. Dotyczy m.in.:
- sprzedaży hurtowej towarów,
- robót rzemieślniczych w obrocie gospodarczym,
- usług gastronomicznych w hotelach.
1 rok – wybrane roszczenia
Krótki termin obowiązuje dla niektórych specyficznych roszczeń, m.in.:
- z tytułu umowy przewozu (towary i osoby),
- ze sprzedaży komisowej.
Jak liczyć dzień rozpoczęcia
Termin biegnie od dnia wymagalności roszczenia. W praktyce:
- dla faktury z terminem 14 dni, wystawionej 1 marca, termin płatności upływa 15 marca, a 16 marca zaczyna biec termin przedawnienia,
- dla umowy bez terminu płatności – od dnia, w którym roszczenie mogło być wymagalne (np. po wezwaniu do zapłaty),
- dla roszczeń odszkodowawczych – od dnia, gdy poszkodowany dowiedział się o szkodzie.
Kluczowa zasada wprowadzona w 2018 r.: dla roszczeń o świadczenia okresowe i roszczeń związanych z działalnością gospodarczą termin upływa z końcem roku kalendarzowego, w którym faktycznie minąłby trzy- lub sześcioletni okres.
W praktyce: faktura z terminem płatności 5 lutego 2023, termin przedawnienia 3-letni minąłby 6 lutego 2026, ale przesuwa się do 31 grudnia 2026. To daje dodatkowych ~10 miesięcy.
Co przerywa bieg przedawnienia
Lista zamknięta w Kodeksie cywilnym. Przerywa bieg każde:
- Wniesienie pozwu – w tym pozwu w EPU. Bieg liczony od nowa od dnia czynności sądu.
- Wniosek o zawezwanie do próby ugodowej – wniesiony do sądu.
- Wszczęcie postępowania mediacyjnego – ale tylko sądowego.
- Czynność komornika w postępowaniu egzekucyjnym – każde zajęcie, wniosek o egzekucję.
- Uznanie długu przez dłużnika – zarówno wyraźne (uznanie pisemne), jak i dorozumiane (prośba o rozłożenie na raty, częściowa spłata).
Ważne: zwykłe wezwanie do zapłaty wysłane przez wierzyciela samo w sobie nie przerywa biegu. Przerywa go uznanie długu przez dłużnika w odpowiedzi na to wezwanie.
Co zawiesza bieg przedawnienia
Zawieszenie różni się od przerwania – po ustaniu przyczyny bieg wznawia się tam, gdzie się zatrzymał. Najważniejsze przypadki:
- siła wyższa uniemożliwiająca dochodzenie roszczenia,
- niemożność dochodzenia roszczenia przed sądem polskim,
- okres małżeństwa (w sprawach między małżonkami),
- okres zarządu majątkiem osoby pozbawionej zdolności do czynności (między tą osobą a zarządcą).
W praktyce gospodarczej rzadko stosowane.
Co dzieje się po upływie terminu
Roszczenie przedawnione nie wygasa. Nadal istnieje, ale dłużnik może bronić się zarzutem przedawnienia. Jeśli dłużnik tego zarzutu nie podniesie – sąd zasądzi roszczenie normalnie.
Wyjątek 2018 r.: w sprawach przeciwko konsumentom sąd uwzględnia przedawnienie z urzędu, nawet bez zarzutu. To zmiana fundamentalna dla relacji B2C.
W obrocie B2B sąd działa na zasadzie: przedawnienie tylko na zarzut. Praktycznie każdy poważnie reprezentowany dłużnik podnosi zarzut, jeśli okoliczności na to pozwalają.
Strategia wierzyciela – jak nie dać się przedawnieniu
Monitoring kalendarza
Każda niezapłacona faktura powinna mieć w systemie księgowym lub CRM oznaczenie zbliżającej się daty przedawnienia (najlepiej z buforem 30-90 dni przed). Bez tego sprawy giną w stosach.
Działanie systemowe, nie ad hoc
Polityka kredytowa firmy powinna definiować, kiedy faktura idzie do windykacji wewnętrznej, a kiedy zewnętrznej, oraz najpóźniejszy moment skierowania do sądu (zwykle pół roku przed przedawnieniem).
Uznanie długu na piśmie
Każda rozmowa z dłużnikiem o spłacie powinna kończyć się dokumentem, w którym dłużnik uznaje istnienie długu. Mail z propozycją rat wystarczy, ale formalne pisemne uznanie jest pewniejsze.
Pozew w EPU jako zabezpieczenie
Jeśli zbliża się przedawnienie, a polubowne starania nie skutkują – pozew w EPU jest tanim sposobem przerwania biegu. Można go wstrzymać taktycznie, ale termin został zatrzymany.
Wezwanie do próby ugodowej
Tania alternatywa (opłata 40 zł lub 1 procent wartości w szczególnych przypadkach), która przerywa bieg. Wymaga jednak złożenia wniosku do sądu, nie samego wezwania.
Najczęstsze błędy
„Wystarczy mu wysłać wezwanie.” Nie wystarczy. Wezwanie samo z siebie nie przerywa biegu. Bez reakcji dłużnika (uznania, częściowej spłaty) termin biegnie dalej.
„Liczy się od daty faktury.” Nie. Liczy się od dnia wymagalności, czyli po terminie płatności.
„Po roku to już za późno.” Niekoniecznie. W zależności od podstawy roszczenia masz 1, 2, 3, 6 lat. Sprawdź dokładnie.
„Mam wyrok, więc nie mogę się przedawnić.” Możesz. Roszczenie stwierdzone wyrokiem przedawnia się po 6 latach. Egzekucja prowadzona regularnie przerywa bieg, ale przerwa w czynnościach komornika dłużej niż 6 lat – i tytuł traci moc.
„Przerwanie biegu cofa termin.” Tak, ale tylko z dnia czynności. Liczy się od dnia czynności od nowa.
Kiedy zlecić Lectio
Sprawy starsze niż 2 lata, gdzie zbliża się przedawnienie, wymagają natychmiastowej interwencji. Lectio prowadzi pozwy w EPU dla zachowania terminu, równolegle prowadząc rozmowy ugodowe. W ramach wstępnej oceny sprawdzamy bieg przedawnienia, ewentualne czynności przerywające, możliwe argumenty dłużnika.
Kontakt: +48 536 396 199, biuro@lectiowindykacja.pl, windykacja sądowa.
