Leasing wygląda na relację bezpieczną, bo przedmiot pozostaje własnością finansującego przez cały okres umowy. W praktyce spory zaczynają się dopiero po odebraniu rzeczy, przy rozliczeniu. Kluczowa zasada jest taka, że finansujący może żądać natychmiastowej zapłaty pozostałych rat, ale po pomniejszeniu o korzyści uzyskane wskutek ich wcześniejszej zapłaty i wskutek rozwiązania umowy, a więc przede wszystkim o wartość odzyskanego przedmiotu.
Ta jedna reguła decyduje o wyniku większości sporów leasingowych.
Wypowiedzenie umowy
Podstawą działania jest zwłoka korzystającego w zapłacie. Finansujący może wypowiedzieć umowę ze skutkiem natychmiastowym, przy czym powinien wyznaczyć dodatkowy termin do zapłaty zaległości z zagrożeniem wypowiedzenia.
Kolejność, której nie warto skracać:
- Powstaje zaległość w płatności co najmniej jednej raty.
- Wezwanie z dodatkowym terminem i wyraźnym zagrożeniem wypowiedzeniem.
- Bezskuteczny upływ terminu.
- Oświadczenie o wypowiedzeniu, doręczone korzystającemu.
- Żądanie wydania przedmiotu leasingu.
Pominięcie etapu drugiego jest najczęstszą przyczyną sporu o skuteczność wypowiedzenia, a spór ten opóźnia całą sprawę o miesiące.
Odbiór przedmiotu
Po rozwiązaniu umowy korzystający ma obowiązek zwrócić przedmiot. Jeżeli tego nie robi, potrzebny jest tytuł wykonawczy nakazujący wydanie rzeczy, a następnie egzekucja przez komornika.
Dlatego w umowach leasingu standardem stało się dobrowolne poddanie się egzekucji w akcie notarialnym co do obowiązku wydania przedmiotu oraz co do zapłaty. Pozwala to pominąć proces i przejść wprost do komornika po nadaniu klauzuli. Mechanizm opisujemy w tekście o dobrowolnym poddaniu się egzekucji.
Samowolne odebranie rzeczy, na przykład zabranie pojazdu z parkingu bez podstawy, naraża finansującego na odpowiedzialność i zwykle obraca się przeciwko niemu w sporze o rozliczenie.
Rozliczenie po zakończeniu umowy
Tu koncentruje się większość konfliktów. Finansujący nalicza pozostałe raty, a korzystający kwestionuje sposób uwzględnienia wartości odzyskanego przedmiotu.
Elementy prawidłowego rozliczenia:
- Suma pozostałych rat wynikających z harmonogramu.
- Pomniejszenie o korzyści z wcześniejszej zapłaty, czyli o dyskonto odpowiadające temu, że finansujący otrzymuje pieniądze przed terminem.
- Pomniejszenie o wartość odzyskanego przedmiotu, ustaloną rzetelnie.
- Doliczenie zaległych rat wymagalnych przed wypowiedzeniem wraz z odsetkami.
- Doliczenie uzasadnionych kosztów odbioru, przechowania i wyceny, jeżeli umowa je przewiduje.
Najczęstszy spór dotyczy wartości przedmiotu. Sprzedaż poniżej realnej wartości, na przykład szybka odsprzedaż do podmiotu powiązanego, jest typowym zarzutem korzystającego i bywa skuteczna.
Jak uniknąć sporu o wycenę
Kilka praktyk, które zamykają ten temat, zanim się zacznie.
- Niezależna wycena przed sprzedażą, sporządzona przez rzeczoznawcę.
- Sprzedaż w trybie otwartym, na przykład przez ogłoszenie albo aukcję, z zachowaniem dokumentacji.
- Protokół stanu technicznego przy odbiorze, ze zdjęciami i opisem uszkodzeń.
- Udokumentowanie kosztów przygotowania rzeczy do sprzedaży.
- Przedstawienie korzystającemu pełnego rozliczenia wraz z dokumentami, jeszcze przed skierowaniem sprawy do sądu.
Punkt piąty często wystarcza, żeby zamknąć sprawę ugodą, bo korzystający kwestionuje zwykle to, czego nie widział.
Gdy korzystający ukrywa przedmiot
Przy pojazdach i maszynach zdarza się, że przedmiot znika razem z korzystającym.
Kierunki działania:
Ustalenie miejsca położenia rzeczy. Poza standardowymi metodami dostępne są ustalenia detektywistyczne, opisane w tekście o usługach detektywistycznych.
Zgłoszenie przywłaszczenia. Zatrzymanie cudzej rzeczy mimo skutecznego wypowiedzenia umowy i wezwania do zwrotu może wypełniać znamiona przestępstwa. Kiedy droga karna ma sens, opisujemy w tekście o zawiadomieniu o przestępstwie.
Równoległe dochodzenie zapłaty. Brak przedmiotu nie wstrzymuje roszczenia pieniężnego, przy czym wpływa na sposób rozliczenia, bo nie ma czego zaliczyć na poczet zobowiązania.
Odpowiedzialność poręczycieli
W leasingu dla małych firm standardem jest poręczenie wspólnika albo członka zarządu, a często także weksel in blanco.
To zwykle najskuteczniejsza droga do pieniędzy, gdy korzystający jest spółką bez majątku. Warto tylko pamiętać, że:
- poręczyciel odpowiada w zakresie wynikającym z treści poręczenia, więc jego brzmienie trzeba sprawdzić,
- wypełnienie weksla musi odpowiadać deklaracji wekslowej, o czym piszemy w tekście o nakazie zapłaty z weksla,
- przy poręczycielu będącym osobą fizyczną w pewnych układach wchodzą w grę zasady ochrony konsumenckiej.
Perspektywa korzystającego w sporze
Warto znać typowe zarzuty, żeby przygotować sprawę zawczasu.
- Wypowiedzenie bezskuteczne, bo nie wyznaczono dodatkowego terminu.
- Zaniżona wartość odzyskanego przedmiotu.
- Brak pomniejszenia o korzyści z wcześniejszej zapłaty rat.
- Doliczenie kosztów nieprzewidzianych umową.
- Rażąco wygórowane opłaty dodatkowe, kwestionowane jako nadmierne.
Każdy z tych zarzutów neutralizuje się dokumentacją, a nie argumentacją, dlatego kompletne akta sprawy są w leasingu ważniejsze niż gdziekolwiek indziej.
Kiedy warto restrukturyzować zamiast wypowiadać
Wypowiedzenie umowy jest odruchem, ale nie zawsze prowadzi do lepszego wyniku finansowego.
Odebrany przedmiot trzeba przechować, wycenić i sprzedać, a każdy z tych etapów kosztuje i zajmuje czas. Wartość rynkowa używanej maszyny albo pojazdu bywa istotnie niższa od salda zobowiązania, więc po sprzedaży i tak pozostaje kwota do dochodzenia, tyle że od podmiotu, który stracił narzędzie pracy.
Restrukturyzacja harmonogramu bywa więc rozwiązaniem korzystniejszym, gdy:
- korzystający nadal prowadzi działalność, a zaległość wynika z przejściowego zatoru,
- przedmiot jest specjalistyczny i trudny do odsprzedaży,
- pozostało niewiele rat do końca umowy,
- korzystający ma poręczycieli gotowych wzmocnić zabezpieczenie.
Warunkiem jest zabezpieczenie nowego harmonogramu, bo aneks bez dodatkowego zabezpieczenia to zwykle wyłącznie odsunięcie problemu w czasie.
Windykacja po rozliczeniu
Gdy przedmiot został odebrany i sprzedany, a saldo pozostaje niespłacone, sprawa staje się zwykłą windykacją należności pieniężnej, tyle że z dobrze udokumentowaną podstawą.
Kolejność działań:
- Przedstaw pełne rozliczenie korzystającemu wraz z dokumentami wyceny i sprzedaży.
- Wezwij do zapłaty salda z wyznaczeniem terminu.
- Skieruj wezwania do poręczycieli, jeżeli występują.
- Oceń majątek korzystającego, zanim skierujesz sprawę do sądu.
- Wybierz tryb dopasowany do dokumentacji, korzystając z aktu notarialnego albo weksla, jeżeli je masz.
Metody ustalania stanu majątkowego opisujemy w tekście o ustalaniu majątku dłużnika.
Najczęściej zadawane pytania
Czy mogę żądać wszystkich pozostałych rat
Możesz żądać natychmiastowej zapłaty pozostałych rat, ale pomniejszonych o korzyści wynikające z ich wcześniejszej zapłaty oraz z rozwiązania umowy, w tym o wartość odzyskanego przedmiotu.
Czy mogę odebrać pojazd bez zgody korzystającego
Nie samowolnie. Potrzebny jest tytuł wykonawczy albo akt notarialny o poddaniu się egzekucji co do wydania rzeczy, a czynności wykonuje komornik.
Ile zaległych rat uzasadnia wypowiedzenie
Podstawą jest zwłoka w zapłacie, przy czym przed wypowiedzeniem należy wyznaczyć dodatkowy termin z zagrożeniem rozwiązaniem umowy. Szczegóły określa umowa.
Jak ustalić wartość odzyskanego przedmiotu
Najbezpieczniej przez niezależną wycenę i sprzedaż w trybie otwartym, z pełną dokumentacją. Sprzedaż do podmiotu powiązanego poniżej wartości jest typowym źródłem sporu.
Czy poręczyciel odpowiada po odebraniu przedmiotu
Tak, za kwotę pozostałą po prawidłowym rozliczeniu, w zakresie wynikającym z treści poręczenia.
Co, jeżeli korzystający ogłosi upadłość
Przedmiot leasingu pozostaje własnością finansującego, więc nie wchodzi do masy upadłości. Roszczenia pieniężne zgłasza się natomiast w postępowaniu upadłościowym na zasadach ogólnych.
