Przez lata zawezwanie do próby ugodowej było najtańszym sposobem na odsunięcie przedawnienia: opłata niewielka, wniosek prosty, a termin biegł od nowa. Od 30 czerwca 2022 roku ten mechanizm już nie działa. Zgodnie z art. 121 pkt 6 Kodeksu cywilnego bieg przedawnienia w czasie postępowania pojednawczego zostaje zawieszony, a nie przerwany.
Różnica między zawieszeniem a przerwaniem brzmi jak niuans, a przesądza o tym, czy roszczenie da się jeszcze skutecznie dochodzić.
Zawieszenie a przerwanie: na czym polega różnica
To rozróżnienie warto rozłożyć na czynniki, bo wraca w każdej sprawie o przedawnienie.
Przerwanie kasuje dotychczasowy upływ terminu. Po ustaniu przyczyny termin biegnie od nowa, w pełnej długości. Trzyletni termin, który biegł już dwa lata i jedenaście miesięcy, po przerwaniu zaczyna się od zera.
Zawieszenie zatrzymuje zegar. Czas trwania przeszkody nie wlicza się do terminu, ale po jej ustaniu termin biegnie dalej od miejsca zatrzymania, a nie od początku. Ten sam termin po zawieszeniu ma do wykorzystania miesiąc, który pozostał.
Praktyczny wniosek: zawezwanie złożone tuż przed upływem przedawnienia daje ci tylko tyle czasu, ile zostało, powiększone o czas trwania postępowania pojednawczego. Nie kupuje kolejnych trzech lat.
Dlaczego przepis zmieniono
Zmiana była reakcją na praktykę składania kolejnych zawezwań wyłącznie po to, żeby resetować termin, bez realnego zamiaru zawarcia ugody. Sądy coraz częściej odmawiały uznania takiego wniosku za czynność zmierzającą bezpośrednio do dochodzenia roszczenia, a ustawodawca domknął sprawę wprost w przepisie.
Ta sama logika objęła wszczęcie mediacji, które również zawiesza, a nie przerywa bieg przedawnienia.
Co nadal przerywa bieg przedawnienia
Skoro zawezwanie odpadło, warto wiedzieć, co zostało. Bieg przedawnienia przerywa się przez:
- czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia, czyli przede wszystkim wniesienie pozwu,
- uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.
Uznanie długu jest najtańszym narzędziem, jakie ma wierzyciel. Nie wymaga sądu ani opłat, a wystarczy pisemne oświadczenie dłużnika, prośba o rozłożenie na raty albo częściowa zapłata z jednoznacznym wskazaniem, czego dotyczy.
Terminy i sposób ich liczenia opisujemy szerzej w tekście o przedawnieniu roszczeń.
Czy zawezwanie ma jeszcze sens
Ma, ale w innym celu niż dawniej. Przestało być narzędziem do zarządzania terminem, pozostało narzędziem negocjacyjnym.
Sytuacje, w których nadal bywa użyteczne:
- Chcesz zawrzeć ugodę przed sądem. Ugoda zawarta przed sądem i zatwierdzona może stanowić tytuł egzekucyjny, co daje ci drogę do komornika bez procesu.
- Chcesz zbadać nastawienie dłużnika przed podjęciem decyzji o kosztownym procesie.
- Chcesz zbudować obraz dobrej woli na wypadek sporu o koszty procesu.
- Sprawa jest sporna co do wysokości, a nie co do zasady, i realnie widzisz pole do kompromisu.
Czego zawezwanie nie zrobi: nie kupi ci lat, nie zastąpi pozwu i nie zmusi dłużnika do stawiennictwa.
Jak zawezwanie wpływa na termin w praktyce
Mechanizm działa tak.
- Termin przedawnienia biegnie normalnie do dnia złożenia wniosku.
- Od wszczęcia postępowania pojednawczego bieg zostaje zawieszony.
- Zawieszenie trwa przez czas postępowania, czyli zwykle kilka miesięcy.
- Po zakończeniu postępowania termin biegnie dalej, od momentu, w którym się zatrzymał.
Jeżeli więc do przedawnienia zostały dwa miesiące, a postępowanie pojednawcze trwało cztery, po jego zakończeniu masz nadal dwa miesiące. Nie więcej.
Częsty błąd: liczenie na wezwanie do zapłaty
Wielu wierzycieli zakłada, że wysłanie wezwania do zapłaty wpływa na przedawnienie. Nie wpływa. Wezwanie stawia roszczenie w stan wymagalności, gdy termin nie był oznaczony, ale samo w sobie nie przerywa ani nie zawiesza biegu terminu.
Wezwanie jest natomiast wartościowe z innego powodu: skłania dłużnika do reakcji, a jego pisemna odpowiedź z prośbą o odroczenie bywa właśnie uznaniem długu. Jak je formułować, opisujemy w tekście o ostatecznym wezwaniu do zapłaty.
Co robić, gdy termin się kończy
Kolejność działań przy roszczeniu zbliżającym się do przedawnienia.
- Policz termin dokładnie, uwzględniając regułę końca roku kalendarzowego przy terminach co najmniej dwuletnich.
- Sprawdź, czy nie doszło już do uznania długu. Częściowa zapłata albo pisemna prośba o raty przerwały bieg i termin liczy się od nowa.
- Jeżeli zostało mało czasu, składaj pozew, a nie zawezwanie. Tylko czynność zmierzająca bezpośrednio do dochodzenia roszczenia przerywa bieg.
- Rozważ elektroniczne postępowanie upominawcze przy roszczeniach udokumentowanych i bezspornych, bo jest szybsze i tańsze.
- Nie odkładaj po uzyskaniu nakazu. Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem ma własny termin przedawnienia, o którym też trzeba pamiętać.
Przedawnienie roszczenia stwierdzonego wyrokiem
Uzyskanie tytułu nie zamyka tematu na zawsze. Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu albo ugodą zawartą przed sądem przedawnia się w dłuższym terminie niż pierwotne roszczenie handlowe, ale również się przedawnia.
Bieg tego terminu przerywa wniosek o wszczęcie egzekucji. Dlatego przy dłużniku, wobec którego egzekucja została umorzona jako bezskuteczna, warto pilnować kalendarza i ponawiać wniosek, gdy pojawi się informacja o nowym majątku. Kiedy ma to sens, opisujemy w tekście o bezskutecznej egzekucji.
Najczęściej zadawane pytania
Czy zawezwanie do próby ugodowej nadal przerywa przedawnienie
Nie. Od 30 czerwca 2022 roku bieg przedawnienia w czasie postępowania pojednawczego ulega zawieszeniu, a po jego zakończeniu termin biegnie dalej, a nie od nowa.
Czy kolejne zawezwanie coś daje
Nie w zakresie terminu. Każde postępowanie pojednawcze zawiesza bieg na czas swojego trwania, ale nie kasuje dotychczasowego upływu, więc mnożenie wniosków nie przedłuża realnie życia roszczenia.
Co ze sprawami sprzed zmiany przepisów
Do zawezwań złożonych przed wejściem zmiany w życie stosuje się reguły obowiązujące w dacie czynności. Przy starszych sprawach warto ustalić dokładną datę złożenia wniosku, bo przesądza o skutku.
Czy mediacja przerywa bieg przedawnienia
Nie. Wszczęcie mediacji, podobnie jak postępowanie pojednawcze, powoduje zawieszenie biegu przedawnienia na czas jej trwania.
Co najskuteczniej przerywa bieg przedawnienia
Wniesienie pozwu oraz uznanie długu przez dłużnika. Uznanie jest tańsze i szybsze, dlatego warto dążyć do pisemnego potwierdzenia zadłużenia przy każdej rozmowie o odroczeniu płatności.
Czy ugoda zawarta przed sądem daje tytuł do komornika
Ugoda zawarta przed sądem, po nadaniu klauzuli wykonalności, pozwala prowadzić egzekucję bez potrzeby przeprowadzania procesu. To główny praktyczny argument za postępowaniem pojednawczym.
