Wierzyciel handlowy, którego dłużnikiem jest spółka bez majątku, sięga po odpowiedzialność członków zarządu na podstawie Kodeksu spółek handlowych. Warto wiedzieć, że tą samą drogą idzie administracja skarbowa, tyle że na innej podstawie. Za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, prostej spółki akcyjnej i spółki akcyjnej odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna (art. 116 Ordynacji podatkowej).
Dla wierzyciela handlowego to nie jest ciekawostka. To informacja o tym, kto jeszcze konkuruje o majątek osobisty zarządu i dlaczego członkowie zarządu bywają skłonni do ugody szybciej, niż się wydaje.
Przesłanki odpowiedzialności
Konstrukcja jest zbliżona do tej z Kodeksu spółek handlowych, ale nie identyczna.
Warunek podstawowy: bezskuteczność egzekucji z majątku spółki, w całości albo w części. Nie trzeba czekać na pełne umorzenie postępowania, wystarczy częściowa bezskuteczność.
Zakres czasowy: odpowiedzialność obejmuje zaległości z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.
Uwolnienie się od odpowiedzialności następuje, gdy członek zarządu wykaże, że:
- we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości albo otwarto postępowanie restrukturyzacyjne,
- niezgłoszenie wniosku nastąpiło bez jego winy,
- albo wskaże mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości w znacznej części.
Ostatnia przesłanka nie ma odpowiednika w konstrukcji handlowej i bywa dla członka zarządu najłatwiejsza do wykazania.
Czym to się różni od odpowiedzialności wobec wierzyciela handlowego
Obie drogi prowadzą do majątku osobistego członków zarządu, ale mają różny charakter.
Podstawa i tryb. Odpowiedzialność podatkowa realizowana jest w drodze decyzji organu podatkowego orzekającej o odpowiedzialności osoby trzeciej, a nie w procesie cywilnym. Wierzyciel handlowy musi pozwać, organ podatkowy wydaje decyzję.
Zakres. Odpowiedzialność podatkowa dotyczy zaległości podatkowych i należności z nimi zrównanych, a odpowiedzialność wobec wierzyciela handlowego dotyczy zobowiązań cywilnoprawnych spółki.
Przesłanki uwolnienia. W obu przypadkach kluczowy jest wniosek o upadłość złożony we właściwym czasie, ale reżim podatkowy dodaje możliwość wskazania mienia spółki.
Konstrukcję właściwą dla wierzycieli handlowych opisujemy w tekście o odpowiedzialności zarządu za długi spółki.
Co to zmienia dla wierzyciela handlowego
Trzy praktyczne konsekwencje.
Majątek osobisty zarządu bywa już obciążony. Zanim wystąpisz z roszczeniem, warto sprawdzić, czy nie toczy się wobec tych osób postępowanie zainicjowane przez organ podatkowy. Konkurujesz wtedy o ten sam majątek, a należności publicznoprawne mają wyższą pozycję w kolejności zaspokojenia, co opisujemy w tekście o podziale sumy z egzekucji.
Zarząd ma silny motyw do ugody. Osoba, która widzi ryzyko odpowiedzialności całym majątkiem osobistym z dwóch stron naraz, częściej szuka porozumienia niż taka, która ma przed sobą jeden proces.
Data złożenia wniosku o upadłość jest wspólnym punktem obu spraw. Ustalenia poczynione w postępowaniu podatkowym co do momentu niewypłacalności bywają użyteczne także w sprawie cywilnej.
Jak sprawdzić, czy zarząd jest już ścigany
Informacje bywają rozproszone, ale kilka źródeł jest dostępnych.
- Rejestr przedsiębiorców: daty powołania i odwołania członków zarządu, bo zakres odpowiedzialności zależy od okresu pełnienia funkcji.
- Sprawozdania finansowe spółki: moment, w którym zobowiązania przekroczyły majątek, wskazuje przybliżoną datę niewypłacalności.
- Rejestr dłużników niewypłacalnych i publikatory dotyczące postępowań upadłościowych.
- Księgi wieczyste nieruchomości członków zarządu: hipoteki przymusowe ujawniają wierzycieli, którzy już sięgnęli po zabezpieczenie.
- Ustalenia w toku sprawy: sam pozwany często powołuje się na toczące się postępowanie podatkowe.
Były członek zarządu
Częste pytanie brzmi, czy rezygnacja z funkcji chroni przed odpowiedzialnością. Nie chroni w odniesieniu do zaległości, których termin płatności przypadał na czas pełnienia obowiązków.
Odwrotnie działa to również na korzyść członka zarządu: nie odpowiada on za zaległości powstałe po jego odwołaniu, o ile odwołanie było skuteczne, a nie tylko zgłoszone do rejestru z opóźnieniem.
Dla wierzyciela oznacza to, że skład zarządu trzeba ustalać na dzień powstania konkretnego zobowiązania, a nie na dzień dzisiejszy. Historia wpisów w rejestrze jest tu jedynym wiarygodnym źródłem.
Sygnały, że spółka zmierza w tę stronę
Zestaw okoliczności, po których warto przyspieszyć własne działania.
- Zaległości publicznoprawne widoczne przez zajęcia komornicze na tym samym majątku, co opisujemy w tekście o zbiegu egzekucji.
- Brak złożonego sprawozdania finansowego za ostatni rok.
- Rezygnacje członków zarządu i wejście osoby bez związku z dotychczasową działalnością.
- Przeniesienie działalności do nowego podmiotu o zbliżonym profilu.
Każdy z tych sygnałów oznacza, że okno na odzyskanie należności się zamyka, a wierzyciel, który reaguje pierwszy, ma realną przewagę.
Właściwy czas na wniosek o upadłość
To pojęcie wraca w obu reżimach odpowiedzialności i warto rozumieć, o co w nim chodzi, bo wokół niego toczy się większość sporów.
Wniosek o ogłoszenie upadłości składa się w terminie liczonym od dnia, w którym wystąpiła podstawa do jego zgłoszenia, czyli od powstania stanu niewypłacalności. Niewypłacalność oznacza utratę zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych, a w spółkach dodatkowo sytuację, w której zobowiązania przekraczają wartość majątku przez odpowiednio długi okres.
Dla wierzyciela istotne są dwie rzeczy:
Data niewypłacalności jest ustalana dowodowo, najczęściej na podstawie sprawozdań finansowych i historii regulowania zobowiązań. Twoje niezapłacone faktury bywają w tej sprawie dowodem, bo pokazują, od kiedy spółka przestała płacić.
Spóźniony wniosek nie chroni. Członek zarządu, który złożył wniosek dopiero wtedy, gdy w spółce nie było już żadnego majątku, nie uwolni się od odpowiedzialności powołaniem się na sam fakt jego złożenia.
Co to oznacza dla negocjacji
Świadomość podwójnego ryzyka po stronie zarządu zmienia sposób prowadzenia rozmów.
Członek zarządu spółki bez majątku, wobec którego toczy się już postępowanie w sprawie zaległości podatkowych, ma przed sobą perspektywę odpowiedzialności całym majątkiem osobistym z dwóch niezależnych podstaw. W takiej sytuacji propozycja ugody obejmującej twoją należność bywa dla niego korzystniejsza niż kolejny front sporu.
Warto wtedy zaproponować rozwiązanie, które daje mu pewność co do zakresu: ugodę z harmonogramem, zabezpieczoną poddaniem się egzekucji albo wekslem, zamiast otwartego procesu o nieokreślonym wyniku.
Najczęściej zadawane pytania
Czy mogę dochodzić swojej należności na podstawie art. 116 Ordynacji
Nie. Ta podstawa służy organom podatkowym do dochodzenia zaległości podatkowych. Wierzyciel handlowy korzysta z konstrukcji przewidzianej w Kodeksie spółek handlowych.
Czy odpowiedzialność zarządu za podatki wyklucza moje roszczenie
Nie wyklucza, ale oznacza konkurencję o ten sam majątek osobisty, przy czym należności publicznoprawne zajmują wyższą pozycję w kolejności zaspokojenia.
Czy rezygnacja z funkcji zwalnia z odpowiedzialności
Nie w odniesieniu do zaległości, których termin płatności przypadał na okres pełnienia obowiązków. Chroni natomiast przed odpowiedzialnością za zobowiązania późniejsze.
Jak członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności
Wykazując, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o upadłość albo otwarto restrukturyzację, że brak wniosku nastąpił bez jego winy, albo wskazując mienie spółki pozwalające zaspokoić zaległości w znacznej części.
Czy odpowiedzialność dotyczy prostej spółki akcyjnej
Tak. Przepis obejmuje spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, prostą spółkę akcyjną i spółkę akcyjną, także w organizacji.
Skąd wiem, kiedy spółka stała się niewypłacalna
Najlepszym źródłem są sprawozdania finansowe oraz moment, w którym spółka trwale przestała regulować wymagalne zobowiązania. Ta data bywa kluczowa w obu rodzajach spraw.
